Kwiaty zapylane przez motyle nocne charakteryzują się jasnymi kolorami – są białe, różowe, żółtawe, bladoniebieskie. Takie rośliny wydzielają intensywny zapach, często odurzający, który zwabia motyle nawet z dużej odległości, ponieważ ćmy, czyli motyle nocne, mają znacznie lepiej rozwinięte narządy węchowe od motyli dziennych. Do roślin wzmagających zapach pod wieczór należą m.in. tuberoza, wiciokrzew przewiercień, maciejka, tytoń ozdobny, juka ogrodowa. 

Różne gatunki kwiatów otwierają się tylko o jednej określonej porze dnia lub nocy, co jest związane z aktywnością zapylających je owadów. Zjawisko to zostało nawet wykorzystane do stworzenia zegarów kwiatowych. 

Jeśli tylko zauważymy na liściach róż pierwsze objawy czarnej plamistości, powinniśmy jak najszybciej opryskać rośliny odpowiednim fungicydem. Czynność  trzeba powtarzać co 7–10 dni, stosując naprzemiennie wybrane środki z różnych grup chemicznych – Amistar, Bayman, Biosept, Bravo, Discus, Dithane NeoTec, Polyram, Score, Tiotar. Dawki i terminy stosowania preparatów podane są na opakowaniach oraz na etykiecie stosowania. 

Uwaga! Grzyb zimuje na porażonych pędach i opadłych liściach róż, dlatego bardzo istotne jest, aby je systematycznie usuwać i palić. W innym przypadku mogą stanowić źródło infekcji w kolejnym sezonie. 

Jeśli chcemy na dłuższy czas pozbyć się mrówek z ogrodu, warto odnaleźć ich gniazda i zniszczyć je przy użyciu insektycydu (np. Mrówkiller, Mrówkofon lub inne). Jeśli nie wiemy, gdzie znajduje się mrowisko, warto zastosować zatrutą przynętę. Może ona być w formie proszku, granulek lub żelu (np. proszek na mrówki Expel, Formicid przynęta na mrówki ogrodowe, Bixan Żel przynęta na mrówki, Mrówkotox preparat na mrówki). Mrówki chętnie pobierają preparat i transportują go do gniazda, powodując likwidację królowej i innych osobników. Można także zastosować preparaty owadobójcze w sprayu (np. Bros, ABC, Substral) lub wyłożyć bardzo skuteczne płytki na owady biegające (np. Globol lub Expel). 

Nasiona wysiewamy do drobno gruzełkowatego podłoża pozbawionego chwastów i przez okres kilku tygodni utrzymujemy jego wilgotność na takim samym poziomie. Rozsadnik powinien być usytuowany w miejscu mało nasłonecznionym, w razie potrzeby musimy go zacieniać, by nie doszło do uszkodzenia siewek. W przypadku wysiewu do pojemników sprawa jest o tyle prostsza, że możemy je w każdej chwili przestawić. 

Należy, jak wszystkie fasolowe, do rodziny bobowatych i wywodzi się z tropikalnych rejonów Afryki. Oprócz jadalnych strąków charakteryzuje się ładnymi, lekko różowymi lub purpurowofioletowymi kwiatami zwabiającymi pszczoły i motyle. 

Ma jeszcze jedną zaletę, a mianowicie podobnie jak inne gatunki bobowate, wiąże wolny azot z powietrza dzięki symbiotycznym bakteriom brodawkowym żyjącym w zgrubieniach korzeni. 

Lubi ciepło i słońce

 Ponieważ pochodzi z tropików, lubi ciepło i słońce, dlatego w naszych warunkach jest rośliną jednoroczną. Musimy zatem pod jego uprawę przeznaczyć grządkę nasłonecznioną, osłoniętą od wiatru i najlepiej o południowej wystawie. Należy zadbać także o solidne podpory, gdyż osiąga do 5 m wysokości. Wymaga gleby lekkiej, przepuszczalnej, o dobrej strukturze i szybko się nagrzewającej. 

Nasiona fasolnika wysiewamy dopiero w pierwszych dniach czerwca, gdy minie obawa wystąpienia przymrozków, zachowując odstęp 60 do 80 cm między rzędami i 40 cm w rzędzie. Do kiełkowania wymaga temperatury gleby ok. 15–20°C, a dla dobrego wzrostu i rozwoju potrzebuje temperatury w granicach 20–25°C. Pierwszy plon zbieramy po 8–10 tygodniach, przy sprzyjającej pogodzie zbiorów możemy dokonywać do przymrozków.

Niebywałe strąki

Te okazałe strąki o barwie zielonej, purpurowej lub fioletowej –  zależnie od odmiany, które mogą osiągnąć około 60 cm długości, skrywają w sobie, podobnie jak fasola szparagowa, małej wielkości fasolokształtne nasiona. Jednak w przeciwieństwie do fasoli, fasolnik pozbawiony jest łyka, które tak denerwuje konsumenta. Strąki z racji swojej długości często pokładają się na ziemi, te umieszczone w górnych partiach rośliny zwisają obficie, tworząc wspaniały widok. Strąki zbieramy w miarę dorastania i spożywamy po ugotowaniu jak fasolkę szparagową. Z racji swoich rozmiarów strąki tniemy na odpowiednie odcinki bądź gotujemy w całości niczym spaghetti. Fasolnik w smaku przypomina fasolkę szparagową, lecz jest odrobinę słodszy. Ta roślina nie tylko stanowi swego rodzaju ciekawostkę, jest smaczna i oryginalna, lecz również zawiera pewne pokłady witamin i minerałów. Zawiera m.in. wit. B₁, B₂, B₅, B₆ i C oraz wapń, żelazo, magnez, fosfor, potas, sód i cynk. 

Małgorzata Wyrzykowska

– Niektórzy mówią, że młodsi ode mnie wyglądają na starszych. Że mam energię? Może, ale to pewnie dlatego, że w życiu tak dostałam w kość, że już chyba nic mi nie zagrozi. Uznałam, że to, co najgorsze, już się wydarzyło, a zostało tylko to, co lepsze. I zawodowo, i prywatnie. Nie ma co się przejmować tym, co było. Trzeba oczekiwać już tylko dobrego – zaczyna rozmowę z nami Bogumiła Bialic.

Życie jej nie oszczędzało, ale nie za wiele chce o tym mówić. Siłę czerpie z tego, „że się po prostu chce żyć dla rodziny”, często – z modlitwy. Opowiada o tym, chodząc po pokoju, odbiera telefon, parzy kawę i jednocześnie przegląda plik papierów. Lada moment ma przyjechać transport pizz i hot-dogów, którymi chce nakarmić uczestników festynu z okazji Dnia Dziecka. Sołtyską jest od 2007 roku, drugą kadencję. Ale najpierw próbujemy ustalić, jak to możliwe, że wieś ma dwóch sołtysów.

Ma być wesoło

– Tak jest od niepamiętnych czasów, nie wiem. A najlepsze jest to, że my tu mieszkamy na górce, a sołectwo nazywa się Bukowice Dolne. Te Górne, dla odmiany, leżą w dole wsi. Przed wojną na pewno było już dwóch sołtysów, a mieszkańców w Bukowicach niemało, tyle samo, co teraz, czyli ok. 1900 – wyjaśnia pierwsza sołtyska.

Wieś ma więc dwie matki. Obie równorzędne, nie ma między nimi rywalizacji, a podopieczni jednej zgłaszają się do drugiej. Kiedy Bogumiła Bialic robi projekt, planuje go z myślą o wszystkich mieszkańcach – czy to piknik rodzinny, czy święto pieczonego ziemniaka, czy impreza mikołajkowa. Sama obmyśla scenariusze, sama projektuje albo zdobywa potrzebne do ich realizacji gadżety.

– Ale przeważnie idę na żywioł, nie planuję. Stwierdziłam, że planowanie nic nie daje, że nie da się wszystkiego przewidzieć. Ale ile potrzeba jabłek na konkurs obierania, oczywiście wiem. I jeszcze jedno – lubię, kiedy nie jest smutno, ma się coś dziać, mamy się bawić podczas tych spotkań mieszkańców, a nie siedzieć – dodaje.

„Tak sobie sołtysuję” – mówi o sobie. Czasem rzeczywiście to wszystko robi się trochę samo, bo jej aura sprawia, że dookoła pełno chętnych do pomocy. Idzie do chemicznego po zakupy na piknik i wraca z plikiem jednorazowych próbek kremów. A na festyny, odkąd ona jest sołtyską, nie trzeba zapraszać ochroniarzy. Z Bukowicami Górnymi uczestniczyli m.in. w projekcie „Wioska drewna”, w którym z surowca, w jaki obfituje okolica, mieszkańcy produkowali małą architekturę i elementy dekoracyjne, które dziś zdobią wioskę. Nie ukrywa, że wiele z tego, co udaje się zrobić, zawdzięcza radzie sołeckiej, „której można pozazdrościć”. Na podwładnych nie narzeka, ale zauważa, że kiedyś ludzi do współpracy było więcej. 

– Dziś młodzieży jest mniej, gdzieś się pochowali, chyba siedzą przy komputerach – przyznaje pani Bogumiła. Jest zeszłoroczną laureatką „Kryształowej koniczyny” – wyróżnienia dla najaktywniejszych działaczy na rzecz społeczności wiejskiej. Uznano ją za jedną z dziewięciu najlepszych w całym województwie dolnośląskim.

Bukowicami Górnymi, czyli tymi położonymi w dole, zarządza Henryka Zalewska. Już na wstępie potwierdza właściwą wiosce oryginalność – wita nas nie mniej kolorowa niż ogród, który otacza duży dom. Turkusowa sukienka, kruczoczarne włosy, kolorowe drewniane korale i bransoletka – wyprodukowane przez mieszkańców Bukowic podczas warsztatów – wszystko to zapowiada kobietę z charakterem. I taką właśnie okazuje się druga „mama” Bukowic. Kiedy zauważamy jej dbałość o wizerunek, reaguje:

– Eee, tam! Włosy? Nie chodzę do fryzjera, sama sobie wszystko robię. Makijaż też, parę minut i zrobione. 

Sołtyską jest dopiero jedną kadencję. Już wie, że praca sołtysa, to ciężki i poważny kawałek chleba. Dlatego tym bardziej ceni sobie obecność drugiej sołtyski i przyjaźń z nią.

– To jest duża wioska i jeden sołtys nie dałby sobie rady. A na pewno miałby sporo kłopotów, żeby to wszystko ogarnąć. Bo wydawałoby się, że co takiego jest na wiosce do roboty? Ludzie sobie mieszkają, jest fajnie, wystarczy zebrać podatek. A tymczasem są i oczekiwania ludzi, i obowiązki. Trzeba zadbać, żeby rowy i przepusty były drożne. Ostatnio mieliśmy powódź, nie mamy tu rzeki, ale to do nas spływa woda, kiedy pada. Sadzenie roślin też jest na mojej głowie – ostatnio oczyściliśmy boisko – mówi pani Henryka, i, oryginalnie, wyciąga zza dekoltu dzwoniący telefon.

Szewc i motocyklistka 

Jest prawdziwą kobietą przedsiębiorczą. Dziś prowadzi sklep we wsi, ale zanim została sołtyską, miała zakład tapicerski. Z mężem zaangażowali się też w uprawę pomidora – dziś po części z niej żyją. Ma wykształcenie czeladnicze, a jej zawód wyuczony to obuwnik. Zna się na butach, ale markowe jej nie interesują. Woli mówić o tym, co zrobiły „razem z Bogusią” dla wsi. Nie konkurują ze sobą, wręcz przeciwnie.

– Nie kłócimy się, absolutnie! Nie rywalizujemy, bo to byłby całkowicie zły kierunek. Jak już, to jedna drugiej doradza, kilka dni temu znów się spotkałyśmy i radziłyśmy nad czymś – cieszy się z dobrych stosunków z sąsiadką.

Jest dowodem na to, że sołtys jest człowiekiem od wszystkiego. Ostatnio powołano ją jako świadka w sprawie rodzinnej. Tam, gdzie wkrada się patologia, zobowiązana jest interweniować. W obecności sołtysa policja otwiera domy i aresztuje sprawców kradzieży. Z tym jeszcze daje sobie radę, ale są sprawy, których zrozumienie przychodzi jej z trudem.

Bukowice zaskakują na każdym kroku. Opowiadając o obowiązkach, sołtyska Górnych przyznaje się nagle do... motocyklowej pasji.

–  Jeżdżę na zloty. Mamy dragstara i choppera rexa. Jeździmy z mężem, ja – tym drugim, sto dwudziestką piątką. Nie rozwijam dużych prędkości, najwyżej 120 na godzinę. Czy się boję? Skąd! Jazda na motorze  to najlepsza rzecz pod słońcem! – mówi z ekscytacją.

Oryginalność Bukowic nie polega nawet na tym, że ma dwóch włodarzy, ale na tym, że tak dobrze o sobie mówią i widzą swoje „królestwa” jako część większej całości. Mają poczucie, że bez drugiej części nie funkcjonowaliby tak dobrze. Na zebrania sołeckie przychodzą mieszkańcy obu wiosek. Mają osobne fundusze sołeckie, ale na imprezy z nich realizowane zapraszają wszystkich. Nie ma Heni bez Bogusi, ani Bogusi bez Heni. Jedność w wielości to coś, co w Bukowicach udaje się nadzwyczajnie.

Karolina Kasperek

Ekozakręceni

Co tydzień od dwóch lat, bo tyle lat temu powstała Poznańska Kooperatywa Spożywcza, w poniedziałkowe popołudnia przychodzi po kilkunastu klientów. O takich ludziach jak oni w mieście mówi się, że to świadomi konsumenci, którzy dbając o swoje środowisko i zdrowie, wybierają lokalne i pochodzące z ekologicznych upraw produkty. Mają ze sobą duże bawełniane lub lniane torby. 

– Staramy się nie używać foliówek – wyjaśnia Marek, który do swojej torby pakuje 1 litr mleka krowiego, 1 litr mleka koziego, dorodną sałatę, ogromny pęczek rzodkiewek, rukolę i 10 jaj. Są jeszcze ciepłe, bo pani Kasia podebrała je z kurnika tuż przed wyjazdem do Poznania. Z Marszewa to zaledwie 50 km. Między innymi dlatego kooperatywa nawiązała współpracę właśnie z tym gospodarstwem.

W ubiegłym roku 25 osób wybrało się z Poznania rowerami  do Marszewa, by na własne oczy zobaczyć, jak wygląda uprawa na polach. 

Ekodoświadczeni 

Gospodarstwo Kasi Ściany i Jerzego Dolskiego należy do Spółdzielni Socjalnej Marszewo w gminie Lwówek. Powstało w 2006 roku. Pani Kasia i pan Jerzy mają 15-letnie doświadczenie w rolnictwie, choć z wykształcenia nie są rolnikami. Można o nich powiedzieć, że są samoukami. Od początku zajmowali się ekologiczną uprawą. Mają więc stosowne certyfikaty uprawniające ich do używania nazwy „eko”. Trzy razy w roku odwiedza ich komisja sprawdzająca, czy przestrzegają wszystkich procedur stosowanych w tego typu gospodarstwach. 

Dziś gospodarstwo ma 15 ha, z czego na 4 ha uprawiane są warzywa. Na wiosnę na polu kiełkuje sałata, rukola, rzodkiewki i kalarepa. Lada dzień zacznie się zbiór buraczków i młodej kapusty. Później przyjdzie czas na ogórki, fasolę i pomidory. Do listy warzyw dołączy też włoszczyzna, czyli por, seler, pietruszka i marchew. Posadzili też ziemniaki. Trzy hektary pól to zboża. Kilka hektarów porastają łąki. To stołówka dla krowy. Wypasa się ją tylko na trawie. Daje więc dziennie ok. 10 litrów mleka rano i tyle samo wieczorem. Na łące stołuje się też 15 dorosłych kóz. 8 tygodni temu dołączyły do stada dwa nowo narodzone koźlęta. 

Reszta ziemi to sady. Rosną na nich jabłonie starej odmiany Cesarz Wilhelm. Są śliwki węgierki. Zaczynają się zawiązywać włoskie orzechy. Jest też zagonek z truskawkami i krzaki malin. 

Rękodzieło ekologiczne

Pani Kasia ma też spiżarnię i certyfikat „Rękodzieło ekologiczne”. Upoważnia ją on m.in. do wytwarzania własnych produktów. Dlatego na spiżarnianych półkach stoją litrowe słoje z własnoręcznie przygotowanym przecierem jabłkowym. Czasem trafia tu również robiony specjalnie na zamówienie biały ser, masło, kwas buraczany i żurek. Znalazło się też miejsce na własną mąkę. 

Pani Kasia ma także 70 dorosłych i 60 młodych kur zielono­nóżek. Te starsze znoszą po 190 jaj rocznie. Młode zaczną się nieść za kilka miesięcy. Wówczas będą mieli niemal dwa razy więcej jaj niż dotychczas. Jest na nie zbyt w mieście. Do tej pory część klientów, która zamawiała jajka, odchodziła z kwitkiem. Teraz ten problem powinien się skończyć. 

To dobrze, bo jajka od kur zielono­nóżek są w cenie. W mieście za jedno płaci się złotówkę. Rocznie za same jajka dostaną więc ok. 24 tys. zł. Do tego dochodzi jeszcze sprzedaż warzyw, owoców, sera i mleka. Z każdego co­tygodniowego wyjazdu do Poznania pani Kasia i pan Jurek przywożą od 400 do 1000 zł. Klienci średnio za zakupy płacą im od 30 do 50 zł. Choć są i tacy, których zamówienie opiewa na 100, a nawet 170 zł. Wszystkie pieniądze trafiają do Marszewa, bo to, jakby nie było, sprzedaż bezpośrednia, a koordynatorzy zakupów działają społecznie. Nie biorą za to ani grosza. Dzięki życzliwości stowarzyszenia Lepszy Świat mogą bezpłatnie korzystać z lokalu. 

Kabaczki jeszcze nie dorosły

– Czy w przyszłym tygodniu będą już młode buraczki? – pyta kolejny z klientów panią Kasię. 

– Myślę, że tak. Będzie też żur i kwas buraczany. Przywieźć? – radzi się koordynatorki pani Kasia. 

– Marek ma jeszcze w zamówieniu kabaczki. Gdzie są? – pyta koordynatorka, by spakować jego zakupy.

– Kabaczki jeszcze nie dorosły. W ostatnim tygodniu było za dużo deszczu. Ale jeśli nadejdą upały i utrzymają się przez kilka dni, to w przyszłym tygodniu będą. Uzupełnimy zamówienie – wyjaśnia pani Kasia. Prosi, by tak na nią mówić. W poznańskiej kooperatywie wszyscy starają się mówić do siebie po imieniu. Panuje rodzinna atmosfera.

Zamówienie przechodzi więc na następny tydzień. Pani Magda zaznacza tę zmianę w komputerze. Jak wygląda procedura zamówienia? 

– W niedzielę wieczorem wszyscy, którzy należą do kooperatywy i opłacili składkę (50 zł), dostają link do strony z nazwą oferowanych na dany tydzień produktów. Ten spis dostarcza gospodarstwo. Bo pani Kasia i pan Jerzy najlepiej wiedzą, co mają na polu. 

Warzywa i owoce są zbierane z pola tuż przed wyjazdem do Poznania. To gwarancja świeżości.  

O 19.30 towar jest w całości wydany. To wynika z regulaminu kooperatywy. Muszą opuścić posprzątany lokal do godz. 20.00. O tej porze bowiem miejsce, które przed chwilą było sklepem, zamieni się w czytelnię. 

Gospodarze pakują skrzynki do auta i ruszają w powrotną drogę. Zanim odpoczną po ciężkim dniu pracy, wydoją krowę, zapędzą kozy do szopy i sprawdzą pocztę mailową. Bo przychodzą na nią zamówienia od innych mieszkańców miast. Współpraca z kooperatywą nie jest bowiem jedynym źródłem dochodu Marszewa. Od lat dostarczają warzywa do jednej z poznańskich restauracji, która bardzo ceni sobie ich produkty. Mają też grono zaprzyjaźnionych indywidualnych odbiorców. Im też raz w tygodniu dowożą towar. 

– Sprzedaż bezpośrednia to najlepszy sposób na zbyt płodów rolnych. A ludzie w mieście chętnie kupują ekologiczne produkty – przekonuje pani Kasia, która z jednego wyjazdu do Poznania przywozi na czysto średnio 400 zł zarobku.

Dorota Słomczyńska