Okazja do rozwoju projektów badawczych

Jak podkreślają obie firmy, wartość współpracy i możliwość dalszego współtworzenia praktyki jest wysoko ceniona zarówno przez Mondelēz, jak i DS Smith, ponieważ umożliwi ona obu firmom dalsze rozwijanie programów badawczo-rozwojowych i dostarczanie zrównoważonych rozwiązań opakowaniowych dostosowanych do indywidualnych potrzeb klientów.

DS Smith i Mondelēz ściśle współpracują, aby zmniejszyć zużycie jednorazowych tworzyw sztucznych i wspólnie osiągnąć cel zerowej emisji netto do 2050 roku. W ciągu najbliższych pięciu lat firmy będą realizować działania z zakresu tworzenia najbardziej zrównoważonych i ekonomicznie opłacalnych rozwiązań opakowaniowych. Obejmie to redukcję materiałów i zwiększenie możliwości recyklingu w kluczowych liniach produktów.

Ocena według własnych wskaźników efektywności

Niezbędnym narzędziem w tworzeniu innowacji opakowaniowych będą wskaźniki Projektowania w Obiegu Zamkniętym (Circular Design Metrics), opracowane przez DS Smith we współpracy z Fundacją Ellen MacArthur. Dzięki temu każde nowe rozwiązanie zostanie przeanalizowane pod kątem kluczowych wartości dla zrównoważonego rozwoju, z myślą o ograniczeniu ilości odpadów i zanieczyszczeń, dłuższym użytkowaniu produktów i materiałów oraz regeneracji systemów naturalnych.

– Cieszymy się, że możemy kontynuować współpracę z naszym ogromnie cenionym klientem - Mondelēz International. To wieloletnie partnerstwo jest świadectwem siły naszej wspólnej wizji. Jesteśmy skoncentrowani na kreowaniu opakowań dla zmieniającego się świata i tworzeniu innowacji opakowaniowych we wszystkich obszarach działalności naszych klientów – mówi Stefano Rossi, CEO Packaging Division, DS Smith.

Jak podkreśla Cyril Goyet, VP Procurement Europe, Mondelēz International, podstawą współpracy jest wypracowane zaufanie i zaangażowanie zespołów obu firm.

– Jestem przekonany, że przed nami kolejne pięć lat sukcesów, rozwoju i osiągnięć, które upłyną pod znakiem odkrywania nowych możliwości – powiedział.

DS Smith to globalny dostawca opakowań z tektury. Wywodzi się z Wielkiej Brytanii. Mondelez International to jeden z największych na świecie producentów słodyczy. Należą do niego takie marki jak Milka, Oreo, LU, TUC, Belvita, 7Days czy Toblerone.

Nadal jednak nie została uchwalona ustawa, która kompleksowo wdrażałaby założenia ROP. Taki projekt był procedowany w poprzedniej kadencji parlamentu, ale utknął na etapie opiniowania i w myśl tzw. zasady dyskontynuacji przepadł wraz z nastaniem nowego parlamentu.

Najpierw ROP, potem kaucja

O potrzebnych zmianach dyskutowano we wtorek 13 lutego na konferencji zorganizowanej przez firmę Abrys i Krajową Izbę Gospodarczą. Wzięła w niej udział również Anita Sowińska, wiceminister klimatu i środowiska. Uczestnicy dyskutowali przede wszystkim o wspomnianej ustawie o ROP.

– Najpierw powinien wejść nowy ROP, a dopiero później system kaucyjny, bo to część ROP-u – mówił Krzysztof Kawczyński, przewodniczący komitetu ochrony środowiska w KIG.

Z kolei Andrzej Gantner, dyrektor generalny Polskiej Federacji Producentów Żywności podkreślał, że dotychczas wdrażane rozwiązania w zakresie odzysku opakowań – zwłaszcza ustawa o systemie kaucyjnym – nie były najlepsze.

– Mieliśmy jak na tacy podane rozwiązania z innych krajów w zakresie systemu kaucyjnego. Zrobiliśmy wszystko na odwrót. Jeżeli to samo zrobimy w ROP-ie – a system kaucyjny jest sposobem realizacji ROP-u dla branży napojowej – to polskie społeczeństwo szybko zauważy i to może się bardzo źle skończyć – podkreślał Gantner.

Wtórowała mu Renata Juszkiewicz, prezes Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji, która podkreślała, że rozwiązania związane z ROP-em są bardzo potrzebne i powinny toczyć się one równolegle do prac nad systemem kaucyjnym, jednak ROP powinien zostać wdrożony wcześniej.

– Chodzi o to, aby móc zbierać wszystkie opakowania, a nie tylko poprzez system kaucyjny, bo to wybiórcza zbiórka. ROP musi wejść w tym roku, aby w kolejnych latach realizować system kaucyjny – dodała.

Potrzebny system

Kwestię szybkiego wprowadzenia rozwiązań z zakresu ROP postulowali też przedstawiciele branży opakowaniowej oraz strona samorządowa.

– Najpierw system ROP, a dopiero później kaucja jako nakładka na system ROP. W 2025 roku musimy osiągnąć poziom 55 proc. recyklingu odpadów. Wejście systemu kaucyjnego od 2025 roku skomplikuje nam sytuację z tymi poziomami – mówił Karol Wójcik z Izby Branży Handlowej.

Jednak Krzysztof Hornicki, wiceprezes Zwrotki, która chce zostać operatorem systemu kaucyjnego, podkreślał, że owego systemu nie można odkładać na później.

– Pamiętajmy, że system kaucyjny jest realnym narzędziem ochrony środowiska, poza tym jest mechanizmem, którego oczekuje społeczeństwo, które umożliwi utworzenie cyrkularnych nawyków konsumenckich. Bez systemu kaucyjnego producenci zrealizują celów z dyrektywy SUP, czyli poziomów zbiórki i poziomów zawartości recyklatu – podkreślał.

Pojawiły się jednak wątpliwości w zakresie frakcji objętych systemem kaucyjnym. Tadeusz Pokrywka z Krajowej Izby Gospodarczej Przemysł Rozlewniczy zwracał uwagę na problem z opakowaniami wielomateriałowymi, które nie zostały objęte kaucją. Ich zbiórka w podobnym systemie funkcjonowała już jednak przez kilka lat w ramach tzw. dobrowolnego programu Rekarton, później wprowadzono też rozwiązania ustawowe, w których głównie producenci mleka i soków musieli „po sobie sprzątać”.

Za dwa lata

Obecna na spotkaniu wiceminister Sowińska podkreśliła, że chciała przede wszystkim wysłuchać postulatów branży w sprawie ROP-u.

– Chcemy sprawiedliwego ROP-u, choć mam świadomość, że jego wizje są różne, a problemów nie brakuje. Bez konkretnych rozwiązań finansowych nie będzie dobrego ROP-u – powiedziała.

Dodała, że ministerstwo liczy, iż system kaucyjny będzie wdrożony w przyszłym roku, podobnie jak rozporządzenie PPWR, regulujące możliwość używania niektórych opakowań plastikowych. Podkreśliła także, że powstał system organizacyjny dla ROP-u, a gminy dobrze wywiązują się ze swoich obowiązków utrzymania czystości. Nie rozwiązany jest jednak problem finansowania systemu, czyli kwestia opłat, jakie mieliby podnosić wprowadzający opakowania na rynek.

 – Potrzebujemy dwa lata na wdrożenie systemu – powiedziała Sowińska, chociaż branża sugeruje, aby stało się to na początku przyszłego roku.

Rozwiał jednak nadzieje wielu producentów o przełożeniu wejścia w życie obowiązku zbiórki w systemie.

– System wejdzie 1 stycznia 2025 roku (...) może się zdarzyć, że to nie będzie system idealny od początku, bo ustawa wymaga pewnych korekt – mówi Sowińska cytowana przez Polską Agencję Prasową.

Możliwa jest jednak szersza nowelizacja, bo na 5 marca zwołano konsultacje z przedstawicielami interesariuszy systemu. Sowińska powiedziała, że zbierane są postulaty i ma nadzieję, że „część z nich wejdzie”.

Na pewno jednak w systemie będzie uczestniczyć wielu operatorów, choć producenci postulowali utworzenie jednego podmiotu.

– Nie możemy tego zrobić, bo narazilibyśmy Skarb Państwa na ewentualne starty – dodała wiceminister klimatu i środowiska. Niektóre firmy są już w procesie uzyskiwania stosownej licencji.

System kaucyjny obejmie butelki plastikowe do 3 litrów, szklane do 1,5 litra oraz metalowe puszki do 1 litra. Przy zakupie do każdego opakowania będzie doliczana kaucja w wysokości 50 groszy. Klient będzie mógł taką butelkę zwrócić w każdym sklepie, który przyłączy się do systemu. Zobligowane są do tego sklepy o powierzchni powyżej 200 mkw.

Dodał również, że najwięksi producenci piwa chcą stworzyć operatora systemu kaucyjnego, ponieważ, jak twierdzi Morzycki, wymaga tego od nich sama ustawa wprowadzająca system kaucyjny. Pojawiają się jednak istotne problemy, ale o tym za chwilę.

Jakie są najważniejsze postulaty branży piwowarskiej? Przede wszystkim przełożenie obowiązku zbiórki w systemie na 2026 rok.

– Termin 1 stycznia 2025 roku jest całkowicie nierealistyczny. Nie ma żadnej szansy na to, aby od początku tego roku był w Polsce powszechny system. Jeżeli powstaną jakiekolwiek „systemiki”, będą one miały charakter wybiórczy i fragmentaryczny, będą dotyczyć niektórych wprowadzających i produktów oraz wybranych punktów sprzedaży – mówi Morzycki.

Drugi zarzut to zdaniem Morzyckiego dyskryminacja podmiotów, które jego zdaniem są zobligowane do stworzenia systemu kaucyjnego, czyli producentów. Duże firmy muszą przejść długą procedurę antymonopolową. Biorąc pod uwagę to, że w wielu przypadkach to międzynarodowe firmy, zgodę musi wydać też Komisję Europejską, co wyklucza utworzenie takiego operatora do czerwca tego roku, a zatem na pół roku przed wejściem w życie nowego prawa. Łatwiej mają mniejsze podmioty, które nie muszą przechodzić całej procedury.

Morzycki mówił też o kwestii podążania kaucji za produktem, co jego zdaniem stanowi pole do nadużyć zwłaszcza w sektorze HoReCa, który nie zapłaci kaucji za produkty, a później będzie mógł je zwrócić do systemu, co obciąży operatora. Dodatkowo problemem jest kaucja od opakowań wielorazowego użytku.

– Mamy efektywne systemy kaucyjne od wielu lat. Browary są liderem w tym zakresie, mamy dobrze dopracowane łańcuchu i każdy producent działa w tym zakresie na dużą skalę. Setki tysięcy butelek są wielokrotnie napełniane, ale ustawodawca zignorował ten fakt i do jednego worka wrzucił butelki jednorazowe i wielorazowe, które muszą od początku budować system kaucyjny. To zupełnie niepotrzebne – powiedział Bartłomiej Morzycki.

Zarzucił też ustawodawcy to, że opłata produktowa wnoszona za każdy kilogram nieodebranych z rynku opakowań jest taka sama dla każdego rodzaju odpadów – 10 groszy zarówno za kilogram butelek PET, jak i dużo cięższych butelek szklanych.

– Apelujemy o to, aby ustawa była jak najszybciej znowelizowana. Mamy nadzieję, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz osoby nim kierujące, które zawsze wypowiadały się prośrodowiskowo, uwzględnią teraz te oczywiste okoliczności i przychylą się do postulatów zgłaszanych przez wprowadzających – podkreślił Morzycki.

Być może niebawem ich jednak zabraknie, bo Unia Europejska planuje wprowadzenie stosownych regulacji w tym zakresie.

„Między innymi w UE jest negocjowane i kończone właśnie rozporządzenie PPWR, które zmieni nasze podejście do plastiku. Będziemy musieli zrezygnować z pewnych elementów jak np. z plastikowych naklejek na pomarańczach czy jabłkach. To wszystko zniknie” – powiedziała podczas konferencji SUiLab’24 wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska.

Można się zatem spodziewać, że niebawem znikną tego typu oznaczenia. Część konsumentów się ucieszy, bo nie trzeba będzie odrywać małych naklejek. Pytanie jednak, w jaki sposób przekazywane będą informacje zawarte do tej pory na naklejkach? Tego nie wiadomo.

Zmiany dotyczące plastiku związane są zwłaszcza z wejściem w życie zapisów dyrektywy Single Use Plastic. Zakłada ona m.in. uzyskanie odpowiednich poziomów odzysku plastiku z rynku oraz wykorzystania go do tworzenia nowych opakowań.

To właśnie dlatego w Polsce już od przyszłego roku ma obowiązywać system kaucyjny. Jeszcze w tym roku doczekamy się ograniczenia sprzedaży niektórych jednorazowych produktów z plastiku.

Wiceminister mówiła, że resort dostrzega zagrożenia ryzyka związane z funkcjonowaniem ustawy w obecnym kształcie i widzi pole do poprawy. Czy jednak najważniejszy postulat branży, czyli przełożenie obowiązku zbiórki w systemie o rok, zostanie zrealizowany?

„Nie chciałabym, żeby było oczekiwanie, że ten system kaucyjny będzie opóźniany w nieskończoność. Nie możemy uciekać od odpowiedzialności, bo to będzie miało konsekwencje inne, będzie miało konsekwencje, chociażby w poziomach recyklingu” – mówiła Sowińska.

Podkreśliła, że MKiŚ nie planuje opóźnienia wdrożenia zapisów ustawy, jednak być może „jakieś małe opóźnienie będzie” – powiedziała Anna Sowińska, pytana przez Polską Agencję Prasową. Dodała, że ministerstwo chce mobilizować przedsiębiorców, aby zrobili wszystko, by system zaczął działać w pierwotnym terminie, czyli od 1 stycznia 2025 roku.

Od tej daty ma zacząć się obowiązek zbierania opakowań poprzez system kaucyjny. Obejmie on plastikowe butelki do 3l, szklane butelki do 1,5l oraz metalowe puszki do 1l. Opakowania będzie można zwracać w sklepach, które przyłączą się do systemu. Obligatoryjnie będą musiały zrobić to placówki powyżej 200 mkw. sali sprzedaży.

Odzyskane w ten sposób opakowania trafią z powrotem do producentów, którzy wykorzystają je przy tworzeniu nowych butelek. Poziom zbiórki opakowań z rynku już w 2025 roku ma wynieść 77 proc., co zakładają zapisy dyrektywy Single Use Plastic.

Innym postulatem branży spożywczej jest kwestia eliminacji z systemu kaucyjnego niektórych rodzajów butelek. Chodzi tu przede wszystkim o plastikowe butelki po mleku i produktach mlecznych, które mają być zbierane jako jedna z podgrup butelek PET do 3 litrów.

Przeciwko włączeniu tego typu odpadów do systemu kaucyjnego byli m.in. Polska Izba Handlu, Polska Organizacja Handlu i Dystrybucji, a także Polska Federacja Producentów Żywności. Wszystkie te środowiska zwracały uwagę na to, że takie opakowania mogą stanowić zagrożenie sanitarne.

Prezes PIH Maciej Ptaszyński zwracał uwagę, że obowiązek składowania aktywnych biologicznie butelek po produktach mlecznych – także jogurtach – zawierających żywe kultury bakterii, może kolidować z obowiązkiem zapewnienia odpowiednich warunków sanitarnych, a także przepisami z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Jako przykład podaje Norwegię i Słowację – w tych krajach opakowania po mleku nie zostały objęte systemem.

Nie wiadomo jednak czy się to nie zmieni, bo od 2025 roku wprowadzający na rynek jednorazowe opakowania z tworzywa sztucznego są zobligowani do osiągnięcia odpowiedniego poziomu odzysku (77 proc.). Zapisy unijnej dyrektywy Single Use Plastic wskazują, że do tej grupy należy mleko.

„Przykładami pojemników na napoje, które należy uznać za produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, są butelki na napoje lub wielomateriałowe opakowania na napoje stosowane do piwa, wina, wody, napojów orzeźwiających, soków i nektarów, napojów w proszku lub mleka, ale nie są nimi kubki na napoje, gdyż do celów niniejszej dyrektywy uznawane są za odrębną kategorię produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych” – czytamy w dyrektywie.

Wydaje się więc, że ustawodawca nie miał większego pola manewru, a gdyby nie wpisał do ustawy zapisów o zbiórce opakowań po mleku, mógłby narazić producentów na konieczność płacenia wspomnianej opłaty produktowej. Zresztą inne kraje, takie jak Niemcy, wprowadzają właśnie do swoich systemów kaucyjnych butelki po mleku. Zbiera się je także również w Chorwacji.

Kluczem do tego, aby opakowania nie wydzielały nieprzyjemnych zapachów, jest ich szczelność. Tak jak inne butelki będą musiały być zwracane razem z zakręconym korkiem (to m.in. właśnie temu służyć mają wprowadzone przepisy o przytwierdzaniu korków do butelek) i pozostać niezgniecione i nieuszkodzone. Druga kwestia to wysoka częstotliwość odbioru, zwłaszcza latem. Będzie to zależało od odpowiedniego uporządkowania procesów logistycznych przez operatorów systemu kaucyjnego.

Jak nakrętki zostały "połączone" z butelką?

Teraz sytuacja się zmieniła. Zakrętka i opaska pozostały, ale są ze sobą mocniej połączone. Producenci stosują – najczęściej w dwóch miejscach – wzmocnione połączenie z grubszego plastiku, które dodatkowo jest lekko wydłużone i nieco bardziej elastyczne. Po odkręceniu zakrętki nie da się jej odłożyć na bok, ponieważ pozostaje przy gwincie butelki. Dopiero mocne szarpnięcie może uwolnić korek, ale grozi to rozlaniem zawartości.

Dla konsumentów największym problemem pozostaje to, że odkręcona zakrętka pozostaje bardzo blisko końca szyjki butelki, a czasami nawet powraca do swojego pierwotnego ułożenia, bo wspomniane wzmocnione i elastyczne mocowania próbują ponownie wrócić do stanu wyjściowego. Efekt jest taki, że przy nalewaniu korek czasami przechyla się nad szyjkę, co może prowadzić do utrudnień w tym procesie.

Dlaczego producenci musieli przytwierdzić nakrętki do butelek napojów?

Skąd ta zmiana? To efekt unijnych przepisów – tych samych, które nakazują zakaz sprzedaży jednorazowych opakowań plastikowych oraz wymuszają wprowadzenie w poszczególnych krajach systemów kaucyjnych. Chodzi o dyrektywę SUP (ang. Single Use Plastic).

Pierwsze obowiązki związane z tą dyrektywą zaczęły obowiązywać w maju 2023 roku, a od 1 stycznia tego roku wszedł obowiązek pobierania opłaty konsumenckiej od opakowań na wynos z tworzyw sztucznych. To 20 groszy dla kubków i 25 dla opakowań na żywność. Chodzi oczywiście o zniechęcenie do używania tworzyw sztucznych i poszukanie alternatyw.

Jednak największe zmiany konsumenci odczują w lipcu tego roku. Od tego dnia nie kupimy już plastikowych produktów jednorazowego użytku, takich jak kubki, tacki, słomki czy widelce. Sieci handlowe będą musiały zaoferować alternatywę np. w postaci produktów drewnianych. To się zresztą już dzieje, a tego typu asortyment jest już mocno widoczny.

Przygotowują się też producenci napojów, bo i dla nich z początkiem lipca pojawią się zmiany. 1 lipca wejdzie obowiązek wdrożenia nakrętek stale przymocowanych do butelki, co widzimy już teraz, bo producenci nie chcą czekać na ostatnią chwilę. Od połowy roku nie ujrzymy już zatem innych butelek niż te z solidnie przytwierdzonym korkiem.

Jakie zmiany wprowadzi dyrektywa SUP?

Kolejne ważne dla konsumentów i przedsiębiorców zmiany wynikające z dyrektywy SUP wejdą w życie 1 stycznia 2025 roku. Wtedy ruszy obowiązek zbiórki opakowań w systemie kaucyjnym. Objęte będą nim plastikowe butelki do 3l, szklane butelki do 1,5 l oraz metalowe puszki do 1l. Przy zakupie do każdego opakowania zostanie doliczona kaucja w wysokości 50 groszy. Zbiórki będą prowadzone w sklepach o powierzchni minimum 200 mkw. (takie muszą przystąpić do systemu, mniejsze mogą to zrobić dobrowolnie.). Później opakowania za pośrednictwem operatorów systemu kaucyjnego trafią do producentów, którzy wykorzystają ten materiał przy tworzeniu nowych opakowań.

Jednocześnie 15 proc. przedsiębiorców uznało, że w ich przypadku terminowa realizacja tych założeń prawdopodobnie nie będzie możliwa. Z kolei 10 proc. firm nie potrafiło określić swojego stanowiska w tej sprawie i to pomimo faktu, że na pytania zawarte w badaniu odpowiadały wyłącznie te podmioty, które stwierdziły, że obejmie je system kaucyjny.

Dlaczego firm mają problem z systemem kaucyjnym?

Dwie trzecie firm uznało, że ważnym problemem związanym z realizacją ustawy kaucyjnej mogą być zbyt wysokie koszty wprowadzenia proponowanych rozwiązań. Po 54 proc. firm uważa, że zapisy ustawy kaucyjnej są dla nich niejasne oraz że mogą mieć problemy z prowadzeniem wymaganej sprawozdawczości. Połowa przedsiębiorców sądzi, że jest za mało czasu na wprowadzenie zasad ustawy kaucyjnej, a 40 proc. firm obawia się technicznych problemów ze zbieraniem butelek PET.

Co budzi wątpliwości właścicieli sklepów i restauracji?

Przedstawiciele producentów napojów, handlu oraz gastronomii i hotelarstwa już od jakiegoś czasu zgłaszają wątpliwości dotyczące wdrażania ustawy kaucyjnej. Podkreślają, że obowiązek zawarcia przez sklepy umowy z każdym operatorem, który się do nich zgłosi, może spowodować problemy techniczne z umieszczeniem wielu butelkomatów/worków do zbiórki dla różnych operatorów. Zwracają też uwagę, że małe sklepy, które nie przyłączą się do systemu, będą głównie zbierać kaucję, a to duże punkty sprzedaży będą ją głównie zwracać konsumentom.

Firmy mają też wątpliwości, kto będzie właścicielem butelki, gdy ta trafi do butelkomatu innego operatora niż ten, z którym umowę podpisał producent i kto powinien płacić kaucję w sytuacji, gdy napój dystrybuowany jest w hotelu/restauracji. Jest to o tyle istotne, że przepływ odpadów opakowaniowych musi być płynny, bo będą one wykorzystywane jako surowiec do produkcji nowych butelek. Obecnie wszystkie butelki plastikowe muszą być przynajmniej w 25 proc. wykonane z plastiku z odzysku, ale w 2030 r. będzie to 30 proc. Surowiec jest więc cenny, a taniej jest go odzyskać z rynku niż kupić.

Przypomnijmy kontekst

Ustawa o systemie kaucyjnym jest wynikiem wprowadzenia unijnej dyrektywy Single Use Plastic, która od 2025 r. nakłada obowiązek selektywnej zbiórki opakowań po napojach w wysokości 77 proc. rocznie. Systemem kaucyjnym, jak wskazuje ustawa, objęto butelki plastikowe o pojemności do 3 l, szklane o pojemności do 1,5 l oraz metalowe puszki o pojemności do 1 l, a zbiórka opakowań będzie prowadzona w sklepach powyżej 200 mkw. powierzchni sprzedażowej. Do każdego z opakowań naliczana będzie kaucja w wysokości 50 gr, którą zapłaci konsument.

Źródło: Tygodni Gospodarczy Polskiego Instytutu Ekonomicznego nr 5/2024

Własne pojemniki mile widziane

W sklepach Carrefour w całej Polsce można już kupić do nich wszystkie produkty z lad tradycyjnych, od wędlin i serów po owoce morza, a także pieczywo, wyroby cukiernicze, owoce i warzywa, a nawet środki czystości i kosmetyki. Od początku roku Carrefour odnotował skokowy wzrost popularności tej usługi.

Od 1 stycznia 2024 roku przedsiębiorcy mają obowiązek doliczyć do paragonu 20 gr i podatek VAT za każdy jednorazowy kubek zawierający plastik oraz 25 gr i podatek VAT za podobny pojemnik lub pudełko na żywność. Tak zwana "opłata konsumencka" ma nie tylko mieć realny wpływ na ilość zużywanego jednorazowego w Polsce plastiku, ale także zasilić budżet państwa.

Carrefour promuje zakupy do własnych opakowań

Wychodząc naprzeciw nowej regulacji prawnej oraz niezadowolonym głosom ze strony klientów, którzy w czasach wysokiej inflacji muszą ponosić dodatkowe koszty, Carrefour Polska wzmacnia komunikację i promocję swojej usługi zakupów do własnych opakowań.

5 lat temu Carrefour, jako pierwsza duża sieć handlowa w Polsce, we wszystkich swoich hiper- i supermarketach umożliwił swoim klientom zakupy produktów z lad tradycyjnych, a także warzyw i owoców, pieczywa i wyrobów cukierniczych, a nawet kosmetyków i chemii domowej bez konieczności korzystania z opakowań plastikowych. Klienci mogą przyjść do sklepu z własnymi woreczkami na owoce i warzywa, słoikami na produkty sypkie, czy pudełkami na ser, mięso, a nawet ciasta. Pracownicy lad tradycyjnych tarują opakowania, do których pakują produkty na wagę oraz naklejają na nie etykietę cenową.

W ofercie wszystkich hiper- i supermarketów znajdują się również bawełniane torby, które zachęcają do rezygnacji z popularnych “zrywek” na rzecz bardziej ekologicznych zakupów pieczywa oraz warzyw i owoców do toreb wielokrotnego użytku. Ponadto w wybranych sklepach Carrefour działają również refillomaty pozwalające kupić do własnej butelki lub słoika kosmetyki, detergenty czy środki czystości.

Droga do Zero Waste

– Zakupy do własnych opakowań to jeden z filarów naszego długofalowego programu “Droga do Zero Waste”, którego celem jest redukcja użycia plastiku oraz pobudzenia drugiego obiegu surowców – mówi Sylwester Mroczek, menedżer działu rozwoju formatów i konceptów handlowych w Carrefour Polska.

– Od początku tego roku widzimy w naszych sklepach skokowy wzrost zainteresowania klientów zakupami do własnych opakowań. W czasach wysokiej inflacji, kiedy Polacy liczą każdą złotówkę, wszystkie dodatkowe opłaty mają wpływ na to co wyląduje w ich koszykach. Zauważyliśmy, że te pobierane w związku z nową ustawą, można w łatwy sposób obejść, pakując swoje zakupy do własnych opakowań. Dzięki naszej kampanii chcemy pokazać klientom jak oszczędzać, będąc przy tym jednocześnie bardziej ekologicznym i działającym na rzecz naszej planety – dodaje Mroczek.

Recykling i testowy system kaucyjny

Obok zakupów do własnych opakowań wielorazowych, Carrefour realizuje także szereg innych inicjatyw w ramach strategii opakowaniowej firmy, które nie tylko działają z korzyścią dla środowiska naturalnego, ale także pomagają klientom oszczędzać pieniądze. We wszystkich hiper- i supermarketach Carrefour klienci mogą oddawać szklane butelki zwrotne, bez konieczności okazywania paragonu ich zakupu i odzyskać kaucję w postaci e-bonów, którymi od razu można zapłacić za zakupy. W 2023 roku Carrefour odebrał w ten sposób od klientów ponad dwa razy więcej butelek, niż ich sprzedał.

Od stycznia 2023 w wybranych 10 sklepach tej sieci w województwie śląskim działa również własny testowy system kaucyjny stworzony z organizacją Eko-Punkt, w ramach którego Carrefour płaci klientom 15 gr za każdą zwróconą butelkę plastikową lub puszkę aluminiową po napojach. Zebrane opakowania trafiają do zakładów zajmujących się profesjonalnym recyklingiem, a po przetworzeniu wracają w pierwotnej formie na półki sklepowe.

Weźmy się i zróbcie to

– Ustawa o systemie kaucyjnym wchodzi w życie z początkiem 2025 r. Z punktu widzenia hurtu, jak i małego detalu, nowe obowiązki wpłyną bardzo negatywnie na rentowność, a zbyt krótkie vacatio legis nie pozwala przygotować się w sposób należyty do wyzwań, które stoją przed firmami handlowymi. Co gorsza, przepisy są bardzo nieprecyzyjne, ustawa w zasadzie niczego nie określa w jasny sposób – ani operatorów, ani sposobu realizacji obowiązków przez firmy. Mamy niecały rok na wprowadzenie tego systemu, tymczasem nikt nie wie, jak ten recykling ma się odbywać. Ustawodawca zaproponował "weźmy się i zróbcie to" – i ponieście tego koszty – ironizuje Marek Szabat.

Jak zaznacza nasz rozmówca, duże sieci handlowe z reguły mają jednego czy kilku dostawców w danej kategorii, jeden lub kilka numerów NIP.

– Natomiast w handlu tradycyjnym mamy 20 czy 30 dostawców, powstaje więc pytanie – kto będzie operatorem, jak ma wyglądać obieg butelek i kaucji, gdzie magazynować opakowania? Jeżeli sklep przyjmie, dajmy na to, pięć tysięcy butelek, to jak ma je przekazać dostawcom? Będzie je liczyć z kierowcą, który przywiezie dostawę? – pyta przedsiębiorca i podkreśla, że pytań jest bez liku.

Mnóstwo wątpliwości

– Czy butelka ma być zgnieciona lub zniszczona przed oddaniem do recyklingu? Jeśli tak, to jak to policzyć, przecież to jest niepoliczalne! Co z butelką, która została wyprodukowana przed 31 grudnia 2024 r.? Jak rozumiem, ona nie wchodzi do systemu kaucyjnego z dniem 1 stycznia 2025 r. Trzeba zrobić ewidencję takich opakowań, ale co będzie identyfikatorem? Czy to będzie kod EAN, który będzie określał, czy dana butelka jest objęta systemem kaucyjnym, czy nie? Jeżeli tak, to mamy niespodziankę w postaci konieczności zmiany kodu EAN na wszystkich opakowaniach zwrotnych – ostrzega nasz rozmówca.

Zdaniem Marka Szabata, w praktyce będzie to wyglądało tak, że sklep mający w ofercie – przykładowo – pięćset produktów w opakowaniach zwrotnych, będzie musiał z początkiem stycznia wprowadzić do systemu pół tysiąca podwójnych kodów. Ta sama butelka, od tego samego producenta, z tą samą etykietką, będzie miała dwa kody kreskowe, jeden z kaucją, drugi bez kaucji.

30-40 proc. sklepów nie da rady

– Jeżeli system kaucyjny wejdzie w takiej formie, w jakiej go zapisano obecnie, to moim zdaniem 30-40 proc. sklepów z kanału tradycyjnego nie poradzi sobie z nowymi obowiązkami. Nie będą miały technicznej możliwości przygotowania się do tego – przekonuje detalista i zwraca uwagę na krytycznie ważną kwestię, że w Polsce nie ma obecnie producentów tzw. butelkomatów.

– Sprowadza się je z Chin. Jak wynika z rozmów prowadzonych przez sieć Lewiatan, do końca marca powinniśmy złożyć zamówienia na te urządzenia, żeby zdążyły dotrzeć do nas jeszcze w tym roku. Biorąc pod uwagę problemy, jakie mają miejsce na Morzu Czerwonym, opóźnienia związane z przekierowaniem statków, które muszą opływać Afrykę, zamówienia powinny być złożone jeszcze wcześniej. Tymczasem my nie wiemy, co mamy zamówić! Do tego dochodzi kwestia kosztów takiego urządzenia. To kilkadziesiąt tysięcy złotych – zaznacza ekspert i kontynuuje:

Koszty dobiją sklepy

– Możemy więc zakładać, że od strony organizacyjnej skończy się to dramatem. Ze względu na dodatkowe koszty wiele sklepów tradycyjnych po prostu wypadnie z rynku. Dotyczy to także mniejszych sklepów, o powierzchni poniżej 200 mkw, ponieważ doświadczenia z krajów, gdzie obowiązuje już obieg opakowań pokazują, że placówki, które nie przyłączyły się do systemu kaucyjnego, traciły nawet 35 proc. obrotów. Jeśli mały sklep osiedlowy nie będzie przyjmował opakowań i zwracał kaucji, straci dużą część przychodów. Jeśli się przyłączy, poniesie dodatkowe koszty – zwraca uwagę nasz rozmówca i wylicza:

– Tymczasem w ciągu ostatnich trzech lat koszty energii i gazu wzrosły – w zależności od lokalizacji – od 100 do 300 proc., koszty pracy wzrosły o 100 proc., więc jeśli połączymy to ze spadkiem obrotów o jedną trzecią, dochodzimy do ściany, to jest moment, w którym trzeba zamknąć firmę – przekonuje.

Obecnie przedsiębiorstwa naprawdę dobrze zarządzane i korzystnie zlokalizowane mają rentowność netto rzędu trzech punktów procentowych. Najlepsi osiągają rentowność do pięciu czy sześciu punktów procentowych. Tymczasem z początkiem roku płace minimalne wzrosły o 20 proc., co stanowi ogromne, dodatkowe obciążenie dla sklepów.

– Płace są bardzo istotnym składnikiem kosztów, według moich szacunków zrekompensowanie tego wzrostu płac wymagałoby podniesienia efektywności pracowników o 15-17 punktów procentowych. Alternatywnym rozwiązaniem jest podniesienie cen, innego wyjścia nie ma – albo efektywność, albo ceny, albo utrata rentowności przedsiębiorstwa. Jednak w handlu tradycyjnym nie ma już zbyt wiele miejsca na optymalizację, wskaźniki KPI w handlu są już wyśrubowane do granic możliwości. Pozostaje więc podniesienie cen, tylko że w dzisiejszych realiach to biznesowe samobójstwo – uważa Marek Szabat i konkluduje:

– W tej sytuacji dodatkowe obciążenia finansowe, organizacyjne i księgowe, jakie wywoła wprowadzenie systemu kaucyjnego, mogą się okazać gwoździem do trumny dla handlu tradycyjnego.

W rozmowie z Polską Agencją Prasową Marcel Rakowski, prezes spółki podkreśla, że wejście w życie systemu kaucyjnego całkowicie zmieni nawyki konsumenckie.

– Teraz typowy Kowalski jest przyzwyczajony, że plastikową butelkę trzeba zgnieść, żeby zmniejszyć jej objętość przy wrzucaniu do odpowiedniego pojemnika. W momencie wprowadzenia systemu kaucyjnego tego nawyku będzie się musiał oduczyć. W większości przypadków nie będzie mógł jej zgniatać, bo automat nie da rady jej odczytać – mówi Rakowski.

Dodaje, że firma ma na pokładzie doświadczonych ekspertów, którzy wdrażali i operowali systemami kaucyjnymi w pięciu krajach. Mają też doskonale znać realia polskiego rynku w kwestii recyklingu i logistyki.

– Osobiście mam doświadczenie we wprowadzaniu i operowaniu systemami kaucyjnymi w Niemczech, Węgrzech, czy ostatnio Szkocji – mówi Marcel Rakowski.

Zbiórka w ramach systemu kaucyjnego ma zacząć obowiązywać od początku przyszłego roku. Do każdej butelki objętej systemem zostanie naliczona kaucja w wysokości 50 groszy, którą konsument zapłaci w momencie kupna napoju w sklepie. Trafi ona do operatora systemu, a w momencie zwrotu butelki, z powrotem do sklepu. Systemem będą objęte plastikowe butelki do 3 litrów, szklane butelki do 1,5 litra oraz aluminiowe puszki do 1 litra.

Krzysztof Hornicki, Zwrotka: Wniosek o wydanie zezwolenia na prowadzenie systemu kaucyjnego złożyliśmy 18 grudnia. Aktualnie czekamy na wydanie decyzji administracyjnej. Proces powinien zakończyć się w lutym, ale oczywiście liczymy się z ewentualną koniecznością uzupełnienia naszych dokumentów lub złożenia dodatkowych wyjaśnień.  

Czy Zwrotka podpisała już umowy z wprowadzającymi na rynek opakowania oraz z sieciami handlowymi?

Konkretnych nazw firm na razie nie mogę zdradzić. Rozmawiamy jednak z dwiema stronami systemu, bo po pierwsze są to podmioty wprowadzające do obrotu napoje w opakowaniach, które muszą osiągnąć pewne poziomy zbierania, ale z drugiej strony jest też sektor handlu, bez którego funkcjonowanie systemu kaucyjnego nie będzie możliwe. Negocjujemy nie tylko z sieciami, które operują w placówkach o powierzchni sprzedaży powyżej 200 mkw., ale także z mniejszymi.

Jakie są warunki przystąpienia do Zwrotki zarówno jeżeli chodzi o producentów, jak i o sieci handlowe?

Wprowadzający napoje w opakowaniach będą uiszczać określone opłaty za realizację zbiórki odpadów opakowaniowych. Na razie trudno mówić o konkretnych kwotach, bo jest na to jeszcze za wcześnie, ale na pewno będzie to rozliczenie za każdą sztukę opakowania na poziomie od kilku do kilkunastu groszy. Najdroższe będą opakowania produktów mleczarskich, bo są najbardziej problematyczne w dalszym zagospodarowaniu.

Sieci handlowe będą z kolei otrzymywać zwrot kosztów ponoszonych w związku ze zbiórką odpadów opakowaniowych. Będzie to dotyczyć np. powierzchni handlowej zajętej przez nasze maszyny RVM lub pracowników sklepów zaangażowanych w ich obsługę – opróżnianie worków z opakowaniami, utrzymanie maszyn w czystości itp.  

Będziecie odbierać ze sklepów jedynie PET oraz puszki. Dlaczego nie zamierzacie przetwarzać również szkła?

To nasza świadoma decyzja. Pierwszym powodem jest to, że przedsiębiorcy stosujący butelki szklane wielokrotnego użytku już teraz bardzo dobrze radzą sobie z obrotem tymi opakowaniami. Dotychczasowy model sprawdza się nie tylko w przypadku piwa, ale również innych napojów, a zatem nie ma potrzeby go zmieniać Mam przyjemność być Członkiem Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej „Przemysł Rozlewniczy”, która głównie skupia producentów wód mineralnych. Nasi członkowie, którzy wprowadzają wodę w opakowaniach szklanych wielokrotnego użytku, już teraz osiągają zwrotność na poziomie 90 proc. Nie chcemy zatem wyważać otwartych drzwi. Ponadto nie wiemy, czy na przykład producenci piwa nie będą organizować swojego podmiotu reprezentującego, dedykowanego tylko opakowaniom wielokrotnego użytku ze szkła. W każdym razie, my w pierwszym etapie funkcjonowania Zwrotki nie chcemy się tym zajmować.

Nie jest to jednak temat zamknięty i w przyszłości nasza decyzja być może ulegnie zmianie. Zobaczymy, jak będzie kształtował się rynek. Nie wykluczamy także, że będziemy wspierać system kaucyjny dotyczący opakowań szklanych, np. poprzez wspólną logistykę zwrotną i łączenie transportów naszych odpadów opakowaniowych i opakowań wielokrotnego użytku.

Sami też będziecie korzystać z podmiotów zewnętrznych?

Będziemy wykorzystywać środki własne Grupy Biosystem, czyli posiadaną flotę i obiekty budowlane. Natomiast nie ma w kraju firmy, która byłaby w stanie samodzielnie obsłużyć cały ogólnopolski system kaucyjny, tak więc jak najbardziej będziemy korzystać z usług naszych partnerów – tych obecnych, ale mam nadzieję, że również nowych. Nie chcę mówić zbyt górnolotnie, ale system kaucyjny jest projektem ponad wszelkimi podziałami. Tutaj wszyscy interesariusze rynku muszą działać wspólnie - dla dobra środowiska i wygody konsumentów.

W toku procesu legislacyjnego wprowadzający zgłaszali sporo uwag, a kluczową była ta, aby obowiązek zbiórki w systemie wszedł w życie dopiero od 2026 roku. Branża spożywcza nawołuje do nowelizacji ustawy, bo nie wyrobi się w terminie ze stworzeniem systemu. Podziela Pan ten sceptycyzm?

Rozumiem obawę producentów napojów, bo system kaucyjny jest olbrzymim wyzwaniem i bardzo złożonym projektem. Wprowadzający napoje do obrotu muszą jednak odpowiedzieć sobie na pytanie, czy bez systemu kaucyjnego są w stanie zrealizować nowe obowiązki prawne wynikające z dyrektywy SUP. Polska może teoretycznie zmienić krajowe przepisy prawne, ale zmiana obowiązującej dyrektywy jest znacznie trudniejsza, jeśli nie niemożliwa. Już od 2025 roku muszą być realizowane konkretne poziomy zbierania odpadów opakowaniowych po napojach oraz odpowiednia zawartość rPET w butelkach PET, a do tego potrzebne jest znaczne zwiększenie ogólnokrajowego poziomu zbiórki opakowań po napojach.

To chyba nie jest takie trudne, skoro już teraz najwięksi gracze robią butelki w całości wykonane z odzyskanego plastiku.

Nadal jest jednak wiele mniejszych podmiotów, na przykład polskich producentów napojów, którzy w ogóle nie podjęli tego rodzaju działań. Pojawia się zatem pytanie, czy w kolejce po rPET nie będą na jej samym końcu, właśnie za globalnymi graczami. Jak wspominałem, reprezentuję również środowisko polskiego przemysłu rozlewniczego i zależy mi, żeby polskie firmy też miały łatwy dostęp do recyklatu, zwłaszcza że niebawem może zostać ograniczony dostęp do surowca sprowadzanego z Chin. Coraz częściej mówi się o dodatkowych obciążeniach finansowych w tym zakresie.

Nie boi się Pan tego, że nasz „polski” rPET będzie sprzedawany za granicę, co również ograniczy jego dostępność na polskim rynku?

Takie zagrożenie oczywiście istnieje. Dlatego też pojawiła się propozycja, żeby prawo pierwokupu surowca rPET mieli właśnie polscy producenci napojów. Analogiczny pomysł pojawił się np. we Włoszech. Tego typu rozwiązanie mogłoby zostać wprowadzone na etapie nowelizacji ustawy, tak żeby zabezpieczyć interesy polskich firm. Ważne jest też to, żeby prawo pierwokupu mieli producenci napojów, a nie tkanin czy innych opakowań, którzy też stosują materiał z recyklingu PET. Jest to oczywiście działanie godne pochwały, ale po pierwsze nieobowiązkowe, a po drugie znacznie ograniczające możliwość realizacji wymagań prawnych przez branżę rozlewniczą.

W 2025 roku poziom zbiórki odpadów ma sięgnąć 77 proc. Pana zdaniem jest to realne? Producenci twierdzą, że trzeba czasu na rozruch całego systemu.

Ja uważam, że ten poziom faktycznie jest wysoki, a dodatkowo ma się zwiększać co roku, bo tego typu progres został zapisany w obowiązującej ustawie. Aktualny poziom recyklingu butelek PET wynosi ok. 30 proc., tak więc różnica jest gigantyczna. System kaucyjny powinien mieć dwa lata na ustabilizowanie się. Rezultaty po pierwszym roku funkcjonowania systemu mogą nie być zadowalające, bo będą zależne nie tylko od sposobu jego organizacji, ale także od nawyków konsumenckich związanych z odnoszeniem opakowań do sklepów.

Zapowiadacie, że w sklepach, z którymi będziecie współpracować, ustawicie butelkomaty. Jakie będą zasady finansowania tego typu urządzeń?

Przygotowaliśmy bardzo ciekawą ofertę współfinansowania maszyn RVM. W kwestii szczegółów zapraszam do indywidualnych rozmów. Będziemy również wspierać jednostki handlowe w ręcznej zbiórce opakowań, jeżeli zdecydują się na takie rozwiązanie lub będą do niego zmuszone. Dostarczymy odpowiednie wyposażenie punktu zbiórki oraz ręczne skanery opakowań. Ponadto zamierzamy szkolić pracowników sklepów w zakresie funkcjonowania systemu kaucyjnego.

Będzie to spore wyzwanie, zwłaszcza dla mniejszych sklepów, bo nie dość, że kosze lub automaty zabiorą miejsce, to jeszcze trzeba zaangażować niezbyt liczną załogę.

Również tak uważam. W małych sklepach powierzchnia sprzedaży jest bardzo cenna, tak więc jej wyłączenie pod maszynę RVM lub stanowisko do zbiórki manualnej na pewno będzie kłopotliwe.

Biorąc pod uwagę doświadczenia z innych krajów, należy jednak pamiętać, że konsumenci chętniej robią zakupy w sklepach, w których mogą jednocześnie oddać opakowania po napojach. Oczywiście mechanizm ten nie musi działać zawsze i w każdym miejscu w Polsce, ale istnieje duże prawdopodobieństwo, że klienci, którzy nie będą mogli zwrócić opakowań w jakimś sklepie, po prostu zmienią miejsce robienia zakupów.

To znaczy, że sklepy o powierzchni sprzedaży poniżej 200 m² też będą szeroką ławą przystępować do systemu?

Liczę na to. Bardzo nam na tym zależy, ponieważ na początku funkcjonowania systemu kaucyjnego nawyk zwracania opakowań po napojach może nie być zbyt powszechny, tak więc chcemy, żeby konsumenci mieli ku temu jak najwięcej miejsc i możliwości.. Myślimy także o organizacji punktów zbierania poza sklepami, np. na dworcach, lotniskach oraz w innych ogólnodostępnych obiektach.

Jakie będą największe wyzwania przy wdrożeniu całego systemu?

Największym wyzwaniem jest brak stabilnego otoczenia prawnego. Dziś ostatecznie nie mamy pewności, czy system kaucyjny zostanie uruchomiony w 2025 roku, czy też może jego start zostanie przesunięty o kolejne 12 miesięcy. Nie wiemy również, czy mamy spodziewać się nowelizacji obowiązującej ustawy i jaki będzie jej zakres.

Do tego dochodzi brak gwarancji prawidłowego obiegu kaucji w systemie, który może spowodować spore problemy z regularnym otrzymywaniem kaucji z małych sklepów, które nie zdecydują się na pełny udział w systemie i poprzestaną na samym jej pobieraniu od konsumentów.

Trzecią kwestią jest ilość potencjalnych fałszerstw i działań niepożądanych występujących w systemie kaucyjnym. Polacy są kreatywnym narodem i patrząc na historię innych krajów wiemy, że liczba tego typu zdarzeń może być spora.

Co ma pan na myśli?

Jednym z popularnych oszustw jest przyklejanie skopiowanych etykiet na opakowania nieobjęte systemem kaucyjnym. Kolejnym fraudem jest wielokrotne wykorzystywanie tych samych bonów wydawanych przez maszyny RVM. W systemie zbiórki ręcznej może z kolei wystąpić skanowanie opakowań napojów stojących jeszcze na półkach sklepowych.

Do tego dochodzi kwestia branży HoReCa, która formalnie nie została objęta koniecznością zbiórki opakowań. Rozumiem, że właściciele restauracji mogą czerpać dodatkowe korzyści ze zwrotu butelek, gdy zaniosą je do sklepu. Klienci raczej nie wychodzą z lokalu z butelką po napoju.

To jest bardzo istotny problem, który może rozwiązać jedynie zapewnienie prawidłowego obiegu kaucji w systemie. Kaucja powinna być pobierana na każdym etapie obrotu napojami w opakowaniach, ponieważ tylko jej podążanie za produktem w całym łańcuchu sprzedaży zapewni szczelność całego systemu i jego prawidłowe funkcjonowanie. Dotyczy to nie tylko restauracji, ale także hoteli, zakładów pracy, czy nawet sprzedawców napojów na plaży.

Czy Pana zdaniem należałoby rozszerzyć system na kolejne frakcje?

Nie, wręcz przeciwnie – wyłączyłbym z systemu kaucyjnego szklane opakowania wielokrotnego użytku, bo aktualny system ich zbiórki i ponownego wprowadzania do obrotu działa bardzo dobrze. Ponadto należy usunąć z systemu opakowania produktów mleczarskich. Są one istotnym zagrożeniem dla prawidłowego funkcjonowania maszyn RVM, a ponadto ich zbiórka, zwłaszcza w okresie letnim, będzie bardzo uciążliwa dla jednostek handlowych.

Nawet tysiąc maszyn w pierwszym etapie?

Oferenci proszeni są o podanie ceny w przypadku zamówień w trzech różnych wielkościach. Dla urządzenia e-bin są to przedziały 0-300 sztuk, 301-700 sztuk i powyżej 700 sztuk. W przypadku obu większych urządzeń są to przedziały 0-30, 31-100 i powyżej 100 szt. Można stąd wnioskować, że firma jest zainteresowana wyposażeniem w Ekomaty łącznie co najmniej 900 sklepów w pierwszym etapie.

PET i ALU

Zgodnie ze specyfikacją, wszystkie zamawiane urządzenia powinny być wyposażone w czytniki kodów kreskowych, zgniatarki, wagi, czytniki rodzaju surowca (PET-ALU) oraz detektory kształtu opakowania. Wszystkie powinny zatem umożliwić zarówno zbiórkę butelek PET, jak i puszek aluminiowych.

Dodatkowe wymagane wyposażenie to ekran LCD do nawigacji klienta oraz drukarka bonów/voucherów.

Pierwsze maszyny przed Wialkanocą?

Największa Polska sieć sklepów convenience z przytupem przystępuje do wyposażania swoich placówek w Ekomaty. Przetarg został ogłoszony 22 stycznia br., a oferty można składać tylko do 9 lutego. Co więcej, firma oczekuje pierwszych dostaw sprzętu nie później niż 4-5 tygodni od zakończenia postępowania przetargowego.

Jeśli więc przegląd ofert, wybór dostawców i złożenie pierwszych zamówień będą postępować w "żabkowym" tempie, teoretycznie niewykluczone jest, że pierwsze urządzenia pojawią się w sklepach sieci jeszcze przed Wielkanocą.

Branża napojowa spotkała się ostatnio na konferencji w Krakowie z okazji uruchomienia pierwszego operatora systemu kaucyjnego w Polsce (wywiad z Krzysztofem Hornickim, wiceprezesem firmy Zwrotka już niebawem na łamach naszego portalu). Jak się okazało, była to też okazja do wypunktowania mankamentów systemu. Te są bardzo poważne. O co chodzi?

Wielu operatorów to wiele pojemników na odpady

O to pierwszy z brzegu przykład. Co zrobić z plastikową butelką, której zakrętka zrobiona jest z metalu? Czy takie opakowania będą objęte systemem? Czy można je kwalifikować jako opakowanie materiałowe? Zdaniem mecenasa Wojciecha Kulisa z kancelarii Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy należy traktować je jako opakowanie plastikowe – objęte systemem – bo dwie części z różnych materiałów mogą być ręcznie oddzielone, chociaż sam wskazuje na wątpliwości w tej dziedzinie.

Co dalej? Zapisy ustawy implementujące system kaucyjny do polskiego prawa mówią o tym, że jednostki handlu detalicznego powyżej 200 mkw. powierzchni mają obowiązek zawarcia umowy z każdym operatorem, który się do nich zgłosi. To z kolei może spowodować, że przestrzeń potrzebna na umieszczenie kilku butelkomatów lub nawet worków do zbiórki dla różnych operatorów może być ogromna. Ponadto obowiązek zawarcia umowy z każdym operatorem rodzi po stronie handlu obawę, że trzeba będzie je podpisywać bez względu na zaproponowaną stawkę.

Kolejna niejasność? Zdaniem mecenasa Kulisa ustawa nie przewidziała mechanizmu podążania kaucji za napojem, jak było to wcześniej w przypadku butelek szklanych. Do ustawy wprowadzono definicję kaucji, która mówi o pobieraniu pieniędzy od użytkownika końcowego. To z kolei może powodować, że małe sklepy, które nie przyłączą się do systemu, będą zbierać kaucję, a duże sklepy będą je głównie wypłacać, bo to głównie tam konsumenci będą je kupować. Wtedy taka jednostka znajdzie się pod kreską i będzie musiał zostać dofinansowany.

– Nie wyobrażamy sobie, żeby nie było nowelizacji, która uzupełni te braki. Nie wyobrażamy sobie, żeby kaucja nie szła od początku do końca za wyrobem. Może okazać się, że małe sklepy poniżej 200 mkw. będą kaucję gromadzić, a duże wypłacać – mówił Aleksander Traple, prezes zarządu Zwrotki. Padł pomysł o utworzeniu mechanizmu dziennego rozliczenia dla wszystkich podmiotów reprezentujących z udziałem banku rozliczeniowego, w którym wszyscy operatorzy mieliby konta dla kaucji.

Kto jest właścicielem butelki?

To jednak nie wszystko. Bo powstają niejasności w przypadku tego, kto jest właścicielem butelki zwróconej do sklepu? W przypadku butelek szklanych w teorii jest nim podmiot wprowadzający, czyli najczęściej producent. Gdy jednak wyląduje ona w butelkomacie należącym do innego operatora niż ten,  którym dany wprowadzający podpisał umowę, może się okazać, że rozporządza on cudzą własnością. W przypadku plastiku i metalu również jest wątpliwość. Kto będzie właścicielem butelki wrzuconej do automatu? Operator-właściciel maszyny, czy operator, z którym dany producent podpisał umowę? To o tyle istotne, że przepływ odpadów opakowaniowych musi być płynny, bo będą one wykorzystywane, jako surowiec do produkcji nowych butelek. Wymaga tego unijna dyrektywa Single Use Plastic. Obecnie wszystkie butelki plastikowe muszą być przynajmniej w 25 proc. wykonane z plastiku z odzysku. W 2030 roku ten wskaźnik podskoczy do 30 proc. Surowiec jest więc cenny, a taniej jest go odzyskać z rynku niż kupić.

Wiadomo jednak, że podmioty reprezentujące będą musiały się ze sobą rozliczać w terminie miesiąca. Problem jednak w tym, że w ustawie zabrakło sankcji za brak takich rozliczeń, na co uwagę zwracał Krzysztof Baczyński, regulatory affairs manager w Coca-Cola HBC Polska.

Hotelowy chaos

Wiele emocji budzi też kwestia branży e-commerce i HoReCa, które formalnie nie zostały objęte obowiązkiem uczestnictwa w systemie kaucyjnym (bo włączone zostały punkty sprzedaży detalicznej, mające definicję ustawową), ale być może stanie się jego częścią. Czy hotel kupujący wodę, którą później ustawia na stołach w czasie konferencji, jest odbiorcą końcowym i powinien zapłacić kaucję hurtownikowi? Ustawa definiuje, że kaucję należy pobierać od użytkownika końcowego, a definicja tego ostatniego wskazuje, że jest nim ten, kto nie będzie później odsprzedawał danego napoju, na co uwagę zwracał Jacek Pietrzyk, senior consultant w Deloitte. Hotel ustawiający wodę na konferencji z pewnością jej nie sprzedaje.

Wątpliwość budziła też kwestia restauracji. Co z butelkami w sytuacji, gdy klient zamawia napój, a kelner przynosi mu szklankę i butelkę? Teoretycznie jest on użytkownikiem końcowym i powinien zapłacić kaucję. Mało prawdopodobne, by po posiłku zabrał ze sobą butelkę, celem odzyskania należności w sklepie. Ta zostaje więc w restauracji, a kaucję może zgarnąć sam restaurator, o ile oczywiście przetransportuje butelki do najbliższej placówki prowadzącej zbiórkę. Każde takie opakowanie będzie warte 50 groszy. Jeżeli w danej restauracji sprzeda średnio sto butelek dziennie, będzie to oznaczało 50 zł z kaucji. Miesięcznie to już 1500 zł czystego zysku.

Wreszcie wątpliwości branży opakowaniowej i napojowej wzbudza kwestia funkcjonowania samych operatorów. Teoretycznie mają oni działać na zasadzie non-for-profit, bo wszystkie zyski muszą przekazywać na cele statutowe. Tylko co w sytuacji, gdy celem statutowym jest np. wypłata dywidendy akcjonariuszom, czyli najczęściej producentom napojów? Nie jest to zabronione przez ustawę, ale jak zwracał uwagę mecenas Wojciech Kulis, aby uzyskać licencję na bycie podmiotem reprezentującym/ operatorem systemu kaucyjnego, należy uzyskać stosowne pozwolenie z Ministerstwa Klimatu i Środowiska, które ma prawo przeanalizować opisane w statucie cele i ewentualnie na tej podstawie nie przyznać licencji. Opiera się to bowiem o jasną intencję ustawodawcy, aczkolwiek w ustawie nie jest zapisane wprost, aby MKiŚ mógł nie przyznać licencji na podstawie tego, że nie podobają mu się zapisy w statucie. Powody, dla których ministerstwo może odmówić licencji, są jasno wskazane i chodzi m.in. o odpowiednio wysoki kapitał zakładowy oraz zapewnienie równego dostępu do systemu dla wprowadzających oraz detalistów.