– Na koniec roku z usług Blika korzystało 15,8 mln aktywnych użytkowników. Tylko w czwartym kwartale to grono poszerzyło się o milion nowych osób – mówi Dariusz Mazurkiewicz, prezes zarządu Polskiego Standardu Płatności, operatora systemu płatności mobilnych BLIK. Warto dodać, że w całym roku przybyło ok. 3 mln nowych użytkowników i obecnie system ma ich 15,8 mln.

E-commerce traci, ale nadal jest liderem

W ubiegłym roku nieco ponad połowę wszystkich transakcji Blikiem stanowiły płatności w e-commerce. Użytkownicy zapłacili nim w sklepach internetowych 921 mln razy, czyli o 29 proc. razy więcej niż w analogicznym okresie 2022 r. Wartość transakcji online osiągnęła w ubiegłym roku poziom 125,6 mld zł wobec 89,2 mld rok wcześniej. Natomiast średnia kwota pojedynczego zakupu na platformach e-commerce wyniosła w tym czasie 130 zł. Warto jednak zaznaczyć, że udział e-commerce w całości operacji Blika zmniejszył się z 57,3 proc. w czwartym kwartale zeszłego roku do 52,9 proc. w Q4 2024r.

Blik najchętniej wykorzystywany był na platformach typu marketplace (wzrost liczby transakcji o 23 proc. r/r), gdzie średni koszyk zakupowy wyniósł 121 zł. Polacy stosunkowo często płacili nim również za zakłady bukmacherskie i regulowali opłaty – liczba transakcji w tych dwóch kategoriach wzrosła rok do roku odpowiednio o 35 i 32 proc. 

P2P rośnie najszybciej

W ostatnim roku szybko rosła także liczba przelewów na numer telefonu. Między styczniem a grudniem 2023 r. użytkownicy zlecili aż 415,4 mln takich transakcji, czyli o 71 proc. więcej niż rok wcześniej. Płatności P2P stanowią obecnie blisko jedną czwartą wszystkich operacji Blikiem. Ich wartość w 2023 r. osiągnęła poziom 57,4 mld zł (o 93 proc. więcej niż w analogicznym okresie 2022 r.), natomiast średnia kwota przelewu na telefon BLIK to 145 zł.

Jak tłumaczyli na konferencji wynikowej przedstawiciele Blika, to również efekt tego, że na rozliczanie w ten sposób decyduje się coraz więcej drobnych biznesów, które nigdy nie zdecydowałyby się na założenie terminala, a do tej pory rozliczały się gotówką.

W zeszłym roku rosły też transakcje w tradycyjnych terminalach płatniczych. W ciągu dwunastu miesięcy zrealizowali oni 364,2 mln takich operacji, z czego blisko 131 mln stanowiły płatności zbliżeniowe. Od początku udostępnienia tej usługi aktywowało ją 2,6 mln użytkowników i skorzystano z niej w 142 krajach na całym świecie.

W 2023 r. odnotowano w systemie także stały wzrost wpłat i wypłat gotówki w ATM. Między styczniem a grudniem ub.r. ich liczba wzrosła rok do roku o 23 proc. – do poziomu 61 mln. Z kolei ich wartość osiągnęła 40,4 mld zł, co oznacza wzrost o 22 proc. rok do roku. Średnia kwota wypłaty z bankomatu to 661 zł.

Czas na Słowację i Rumunię oraz… Czechy

Prezes Blika mówił na konferencji także o planach na rozwój, a te dotyczą głównie zagranicy. W najbliższych tygodniach uruchomiona ma zostać możliwość płatności za pośrednictwem dwóch banków na Słowacji. Da to dostęp do ok. 40-50 proc. tamtejszych konsumentów. Blik u naszego południowego sąsiada chce najpierw wystartować z możliwością płatności przez internet, a dopiero później dokładać kolejne usługi.

Kolejny kraj, do którego wejście zostało oficjalnie potwierdzone to Rumunia, jednak tam nadal toczą się rozmowy z regulatorem. Powstał jednak zespół, który jest gotowy do wdrażania infrastruktury. Bardzo prawdopodobne, że kolejnym rynkiem, na który zdecyduje się wejść Blik to Czechy. To przede wszystkim zasługa silnych powiązań z rynkiem słowackim, na którym fintech ma do tego czasu zebrać doświadczenie, a także nawiązać współpracę z partnerami, którzy operują też w Czechach.

Dalsze plany zakładają mocniejszą ekspansję w strefie euro, ale jak podkreśla Mazurkiewicz, nie będzie to proste, ponieważ swoje rozwiązania chcą budować także Niemcy i Francuzi, a także Włosi i Hiszpanie.

– K-Scan to projekt długofalowy – dążymy do tego, aby usługa była dostępna dla możliwie jak największej grupy naszych klientów w całym kraju. Rozwiązanie cieszy się dużym zainteresowaniem w każdej lokalizacji, w której jest wdrażane, co dodatkowo potwierdza, że cyfryzacja sprzedaży to istotny, ogólnokrajowy trend konsumencki – mówi Natalia Tyczyńska, dyrektor pionu zarządzania i procesów w Departamencie Organizacji Sprzedaży.

13 nowych lokalizacji z K-Scan

– Z początkiem roku dynamika wdrożeń znacząco przyspieszyła. Tylko w styczniu K-Scan zadebiutował aż w trzynastu lokalizacjach, czym zrealizowaliśmy pierwotne założenia dotyczące całego kwartału – dodaje menedżerka.

Na liście nowych marketów z dostępną usługą K-Scan dominują placówki z województwa śląskiego – są to sklepy zlokalizowane w Jastrzębiu Zdroju, Piekarach Śląskich, Pszczynie, Rudzie Śląskiej, Rydułtowach, Wodzisławiu Śląskim i Żywcu.

W innych regionach K-San pojawił się w sklepach w Kędzierzynie-Koźlu, Krośnie, Przemyślu, Skierniewicach, Świdnicy oraz we Wrocławiu.

Kaufland to międzynarodowa sieć sklepów oferująca artykuły spożywcze oraz produkty codziennego użytku. W całej Europie Kaufland posiada ponad 1500 sklepów i zatrudnia ok. 155 tys. pracowników. W Polsce sieć posiada 245 marketów i zatrudnia ok. 15,5 tys. pracowników.

Samoobsługa to trwały trend

Przypomnijmy, że korzystanie z kas samoobsługowych, dedykowanych skanerów kodów kreskowych czy aplikacji mobilnych na smartfony szybko staje się normą w europejskim detalu. Obserwowany od kilku lat trend znacznie przyspieszył wraz z wybuchem pandemii COVID-19, gdy samoobsługa stała się jedną z ważnych metod zwiększania bezpieczeństwa zakupów. Jak wynika z raportu firmy Scandit, najszybciej rośnie popularność skanerów w aplikacjach mobilnych – korzystanie z własnych smartfonów okazuje się najbezpieczniejsze.

Jak radzą sobie polskie start-upy?

źródło: Raport "Transakcje Na Polskim Rynku Vc 2023"

FOTO:

W ocenie Piotra Grabowskiego, współzałożyciela foodtech.ac, 2023 był dobrym rokiem dla polskiego FoodTechu. – Rodzimymi spółkami coraz częściej interesują się koleżanki i koledzy z zagranicznych funduszy oraz akceleratorów FoodTech. Szczególną uwagę przyciągają m.in. Foodsi, EcoBean, HiProMine, Plantalux czy Fresh Inset – wymienia ekspert na łamach raportu "Transakcje na polskim rynku VC 2023".

– Ponadto zyskaliśmy nad Wisłą duże międzynarodowe wydarzenie jakim jest Food Tech Congress. To pierwsza konferencja w naszym kraju, która zgromadziła speakerów, startupy, inwestorów i korporacje z branży spożywczej z całego świata – zaznacza.

Dodaje też, że w minionym roku miały miejsce takie wydarzenia, jak exit StockEasy do Goodspeed czy połączenie Wojny Warzyw i Lokalnego Rolnika. – Rośnie również zainteresowanie startupów ze strony korporacji. Na półkach Carrefoura oraz w Żabkowych e-commerce’ach zagościły produkty takich startupów jak Apollo Roślinny Qurczak, Listny Cud, SERio, Planeat, Food Jack czy Cudo Kombucha – zauważa Grabowski.

Inwestorzy mniej skłonni do ryzyka

Luiza Nowacka, investment manager w Vinci, wskazuje w raporcie "Transakcje na polskim rynku VC 2023", że w zeszłym roku na rynek oddziaływały m.in. takie czynniki jak: zakończenie perspektywy finansowania z UE, ekonomia, geopolityka oraz niższa skłonność inwestorów do ryzyka.

– Mniejsze zasoby inwestycyjne powodują naturalną selekcję wykluczając słabsze podmioty. Fundusze inwestycyjne szukają finansowania wśród organizacji jak EIF, co zdefiniuje kierunki inwestycji w m.in. zdrowie czy czyste środowisko. W drugim kwartale 2024 r. liczymy na uruchomienie środków z UE – podkreśla Nowacka.

Zwraca uwagę, że dynamicznie rozwijają się struktury funduszy CVC. Jej zdaniem wysoka kapitalizacja funduszu, aktywny scouting projektów i wysoki ticket (+10 mln zł), pozytywnie wpłyną na rynek. Istotne dla sektora będzie również przyciąganie koinwestorów zagranicznych. – Współpraca, budowanie relacji, powinny być motorem napędowym ekosystemu – puentuje investment manager w Vinci.

źródło: Raport "Transakcje Na Polskim Rynku Vc 2023"

FOTO:

Wartość inwestycji niższa, ale rośnie

Piotr Marszałek, investment associate w PFR Ventures, podkreśla, że średnia wartość transakcji na polskim rynku Venture Capital sukcesywnie rosła przez cały 2023 r., osiągając średnioroczną wartość na poziomie 4,1 mln zł. Jest to najniższy wynik od 2020 r., kiedy średnia wartość transakcji wyniosła 3,7 mln zł.

Z kolei mediana wartości transakcji w 2024 roku utrzymywała się na stabilnym poziomie ~1,1 mln zł aż do trzeciego kwartału, co jest trendem obserwowanym niemal niezmiennie od początku publikacji raportu "Transakcje na polskim rynku VC", z niewielkimi wyjątkami. W czwartym kwartale mediana osiągnęła wyjątkowo wysoki poziom 2 mln zł, co najprawdopodobniej jest efektem zakończenia okresów inwestycyjnych funduszy z programu BridgeAlfa.

– Zarówno średnia, jak i mediana wartości transakcji, powinny w pierwszej połowie 2024 r. osiągnąć wyższe wartości niż obserwowaliśmy dotychczas. Trend ten powinien się utrzymać co najmniej do czasu utworzenia nowych funduszy VC współfinansowanych przez PFR Ventures oraz NCBiR, które historycznie miały znaczący wpływ na obie te statystyki – podsumowuje Marszałek.

Niewątpliwie pierwszym obszarem, który dotkną zmiany, będzie usprawnienie interakcji klienta ze sklepem internetowym poprzez inteligentną personalizację, umożliwienie komunikacji w naturalnym języku oraz lepsze zrozumienie potrzeb klientów. Zmiany te będą widoczne w obrębie takich narzędzi jak personalni asystenci (chatboty), inteligentne wyszukiwarki oraz systemy rekomendacji. Wspólnym celem zmian w obszarze tych narzędzi będzie ułatwienie interakcji użytkownika ze sklepem, poprzez szybsze dotarcie do towarów i łatwiejsze pozyskanie informacji o nich, bez żmudnego przeglądania zawartości sklepu lub poszukiwania treści na stronach pomocy.

Komputery "rozumieją" mowę naturalną

Jednym z ciekawszych trendów z ostatniego okresu, który zapoczątkowało publiczne udostępnienie Chatu GPT, jest umożliwienie komunikacji z komputerami w języku naturalnym. Możliwość "rozumienia" przez komputery treści generowanej przez ludzi i odpowiadania w ich języku, otworzyła ogromne możliwości do skokowego usprawnienia istniejących narzędzi, jak również powstawania nowych. Duże modele językowe (ang. LLM) wykorzystywane w AI, stworzone zostały przy wykorzystaniu dużej bazy wiedzy, którą stanowiły na ogół ogólnodostępne dokumenty tekstowe czy graficzne. W celu zwiększenia bazy wiedzy, istniejące modele mogą zostać zasilone dodatkowymi danymi (np. bazy towarów w sklepie, regulaminem sklepu, zwartością FAQ) w drodze dostrajania (ang. fine tuning) modelu lub na etapie zadawania pytania poprzez dostarczenie dodatkowego kontekstu.

Wirtualni asystenci

Zastosowania dużych modeli językowych w obszarze wirtualnych asystentów, otwiera możliwości znacznego ich usprawnienia, zbliżając interakcję z nimi do poziomu międzyludzkiej.

- Dzięki podłączeniu asystenta do aktualnych informacji o ofercie sklepu, jego bazie oraz danych o preferencjach klientów, interakcja z nim może dostarczać odpowiedzi na pytania zadane przez klientów, nie tylko wysoce trafnych i aktualnych, ale również dopasowanych do ich indywidualnych potrzeb. Dzięki temu wirtualni asystenci staną się narzędziami, które nie tylko będą zmieniać doświadczenia zakupowe, ale też zauważalnie przyczynią się do wzrostu konwersji w sklepach internetowych. Asystent przygotowuje odpowiedzi jak również zasugeruje oferty "skrojone na miarę". Dzięki temu konsument otrzymuje produkt, który trafnie wpisuje się w jego potrzeby i preferencje – wyjaśnia Mateusz Nowak, Program Developer z IdoSell.

Inteligentne wyszukiwanie

Zapewnienie trafnych wyników wyszukiwania w odpowiedzi na różnorodne zapytania skrywające potrzeby klientów, to duże wyzwanie dla e-commerce. Dlatego też w 2024 roku niewątpliwie popularnością będą cieszyć się inteligentne wyszukiwarki, które pomogą konsumentom na uzyskanie odpowiedzi na różnorodne pytania, jak również odnalezienie odpowiednich ofert. Istotną cechą takich rozwiązań będzie "rozumienie" zapytań klienta, objawiające się w znajdowaniu dokumentów pasujących do odpowiedzi, ale nie zawierających wprost słów zawartych w frazie zapytania. Osiągnięcie takich właściwości wyszukiwarek jest możliwe np. dzięki wykorzystaniu dużych modeli językowych do generowania wielowymiarowej wektorowej reprezentacji (tzw. embeddings) bazy oferty sklepu. Zapytanie użytkownika podlega również transformacji do postaci wektorowej, a następnie realizowany jest proces przeszukiwania bazy wektorowej w celu znalezienia najbardziej podobnych obiektów (np. towarów, stron pomocy).

– Takie wyszukiwarki umożliwią rozwiązanie konkretnego problemu, np. "prezent dla chłopca w wieku 6 lat interesującego się superbohaterami 100 zł". Wyszukiwarki te będą lepiej rozumiały potrzeby użytkowników, operowały synonimami i radziły sobie z błędami ortograficznymi. Dodatkowo warstwę inteligentnych wyszukiwarek będzie stanowiła personalizacja oparta o profile odwiedzających oraz celów biznesowych sklepu. Dzięki temu wyszukiwarki będą uwzględniały ogólne preferencje odwiedzającego, aktualny kontekst czy też cele sklepu, wynikające z marżowości na poszczególnych towarach, kategorii oraz aktualnego stanu magazynowego – wymienia Tomasz Zdziebko, Program Developer z IdoSell.

To jednak nie koniec ich możliwości. Inteligentne wyszukiwarki wspierane przez sztuczną inteligencję będą umożliwiały wyszukiwanie obrazem, głosem czy nawet uczenie sklepu preferencji klienta na podstawie zdjęć odzieży z jego garderoby.

AI tworzy lepsze rekomendacje

Pokrewnym i interesującym narzędziem są systemy rekomendacji towarów, które sugerują klientom potencjalnie interesujące ich produkty. Rozwiązania te zyskają również na zastosowaniu sztucznej inteligencji w tym LLM. Przypuszczalnie nastąpi ich szersza integracja z wyszukiwarkami oraz inteligentnymi asystentami, ze względu na wspólny cel jakim jest zapewnienie jak najlepszych doświadczeń klientów w korzystaniu sklepu, poprzez spersonalizowaną obsługę i dostosowanie oferty do ich indywidualnych preferencji. Na bazie interakcji użytkowania ze sklepem, w tym wyszukiwarkami i inteligentnymi asystentami, będzie możliwe lepsze zrozumienie potrzeb i preferencji użytkowników. Utworzone na tej podstawie profile umożliwią lepsze działanie opisanych usług.

Nieco odległym, ale prawdopodobnym w niedalekiej przyszłości rozwiązaniem, może być generowanie modelu preferencji użytkownika na bazie jego publicznego profilu w serwisie społecznościowym, np. takim, w którym dzieli się zdjęciami lub udostępnia opinie o zdjęciach interesujących go produktów.

Dynamiczna optymalizacja cen

Jednym z istotniejszych zagadnień w e-biznesie jest kwestia optymalizacji cen towarów poprzez dostosowanie jej względem konkurencji, jak również na bazie stanów magazynowych i przewidywań odnośnie sprzedaży. Niewątpliwie jest to pole do zastosowaniu elementów uczenia maszynowego zaliczonego do rozwiązań sztucznej inteligencji.

- Jednym z elementów takich rozwiązań będzie model predykcji sprzedaży, który może zostać budowany na bazie historycznych danych transakcyjnych sklepu oraz historycznych danych rynkowych. Dzięki AI możliwe będzie "zrozumienie" specyfiki poszczególnych towarów, np. sezonowości sprzedaży. W procesie optymalizacji poszczególnych cen uwzględniane mogą zostać aktualne stany magazynowe, dane o otoczeniu konkurencyjnym (ceny, ale również dostępność towarów u konkurencji), informacje o aktualnej pogodzie i jej prognozach, świętach narodowych czy też dniach wolnych oraz dowolnych celach określonych przez osoby zarządzające polityką cenową sklepów – mówi Jurand Markiewicz, Program Developer z IdoSell.

Celem wykorzystania mechanizmów optymalizacji cen jest z reguły wygenerowanie maksymalnego zysku przy minimalnych stratach. System może również uwzględniać specyfikę danego kanału sprzedaży, sterując cenami tak, żeby osiągać indywidualne cele w obrębie każdego z kanałów czy też rynków, na których prowadzona jest sprzedaż.

- Optymalizacja przychodów może również uwzględniać długookresowy cel generowania zysków poprzez takie sterowanie cenami, żeby zachęcić do zakupu odwiedzających, którzy rokują na nawiązanie długich, zyskownych relacji. Przykładowo, dla klientów, których zachowanie wskazuje na zainteresowanie towarami wysokomarżowymi, możliwe jest dynamiczne obniżenie ceny lub predykcja innej formy zachęt do zakupu, a w przyszłości rozwijanie powstałej relacji – zaznacza Tomasz Zdziebko.

Wirtualni asystenci obsługi sklepu i klienta

Sztuczna inteligencja w 2024 roku będzie nie tylko ściągać ruch do e-sklepów czy też dopasowywać oferty do potrzeb konsumentów. AI może być pomocne również w codziennej pracy e-sprzedawców. Jednym z takich narzędzi jest asystent do wsparcia obsługi sklepu, w tym kadry menadżerskiej. Zakres jego działania może być uzależniony od potrzeb merchanta czy też poszczególnych pracowników.

- Sztuczna inteligencja może wskazywać trendy rozwoju oferty sklepu oraz propozycje promocyjnych treści do sekcji nowości na stornie firmowej czy social media, opierając się zarówno na danych dotyczących sprzedaży, jak i analizie informacji o trendach rynkowych oraz prognozach. Dodatkowo poprzez analizę danych historycznych i użycie modeli predykcyjnych, AI może dodatkowo proponować dobór towarów do promocji według zadanego kryterium i na tej podstawie podpowiadać optymalny poziom zamówień od hurtownii i dostawców – tłumaczy Piotr Sikora.

Optymalizacja pod SEO

AI może skutecznie wspomóc e-sklepy w dostosowaniu nie tylko nazwy towarów, ale także ich opisów i ogólnych treści stron. Jest to szczególnie cenne w przypadku ograniczonych zasobów ludzkich, pracujących nad warstwą prezentacji towarów i ma bezpośredni wpływ na skuteczność prezentacji produktów w różnych kanałach marketingowych. Należy pamiętać, że silniki indeksujące np. Google wręcz zachęcają do wspierania się AI przy tworzeniu dobrej jakości opisów i wzbogacania ich parametrami technicznymi towarów. Należy jednak uważać, żeby generowane treści były oryginalne, kreatywne i wysokiej jakości. Tylko takie poprawią pozycjonowanie sklepu oraz zwiększą współczynnik konwersji, co stawia optymalizację SEO w centrum uwagi przedsiębiorców.

Moderacja opinii

W kontekście trendów AI na rok 2024, moderacja opinii za pomocą sztucznej inteligencji staje się nieodzownym elementem e-commerce. Coraz większa liczba klientów przegląda opinie przed zakupem, co nadaje kluczowe znaczenie procesowi ich moderacji przed publikacją. ​

- Automatyczna weryfikacja opinii, identyfikacja potencjalnie fałszywych recenzji i tworzenie podsumowań to obszary, w których AI wykazuje się rosnącą skutecznością. To nie tylko podnosi jakość informacji dostępnych dla klientów, ale także wpływa na szybkość podejmowania decyzji zakupowych. Moderacja oparta na AI to nieodłączny element skutecznej strategii zarządzania opinią w erze cyfrowej – zaznacza Piotr Sikora.

– Początkowo organizacje skupiały się na punktowym zastosowaniu AI, często w celu automatyzacji rutynowych zadań. Obecnie automatyzacja powtarzalnych zadań nie jest już najważniejszym priorytetem. Zaledwie 25 proc. ankietowanych przedsiębiorstw w ramach PwC 2021 AI Predictions wskazało to jako najważniejszy priorytet w stosunku do 35 proc. w ramach poprzedniej edycji tego badania. Odejście od wykorzystania AI na potrzebę wybranych obszarów (silosów) i przejście na “cross-funkcjonalne” zastosowanie, które dotyka wielu aspektów działalności przedsiębiorstwa, stanowi naturalną ścieżką rozwoju w wykorzystywaniu AI i może być elementem strategicznym w realizacji wizji przedsiębiorstwa opisującej, w jaki sposób dana organizacja ma działać w przyszłości. Często wpływ jest tak ogromny, że wiąże się z reorganizacją całego przedsiębiorstwa, a nawet zmianą modelu biznesowego – mówi Marcin Makusak, partner PwC Polska.

Organizacje dostrzegają potrzebę właściwego AI governance i zarządzania ryzykiem wykorzystywania AI

Powszechniejsze wykorzystanie AI jest procesem, który wymaga odpowiedniej strategii, planu i organizacji (operacjonalizacji). W ramach tego procesu, przedsiębiorstwa zaczęły zwracać również uwagę na zagadnienia związane z ryzykiem korzystania z AI, a co za tym idzie, odpowiednimi działaniami, aby tym ryzykiem zarządzać (governance).

– Kolejna kwestia, która stała się niezwykle istotna, to analiza interakcji między AI a interesariuszami (np. klientami zewnętrznymi). Mowa tutaj o podejmowaniu kroków, które pomogą zapewnić, aby rozwijane systemy sztucznej inteligencji były: odpowiedzialne, godne zaufania, stabilne i uczciwe - w skrócie: wiarygodne i przewidywalne. W PwC nazywamy takie rozwiązania: Responsible AI – komentuje Mateusz Szajdak, manager PwC Polska.

Wśród najważniejszych działań, jakie podejmowane są przez organizacje, które dostrzegły istotność zagadnienia odpowiedzialnej sztucznej inteligencji są m.in.:

• zwiększenie bezpieczeństwa AI dzięki zastosowaniu walidacji, monitorowaniu i weryfikacji,
• stworzenie przejrzystych, rozszerzalnych i sprawdzalnych modeli AI,
• stworzenie systemów AI, które będą etyczne, zrozumiałe i legalne,
• usprawnienie zarządzania dzięki modelom operacyjnym i procesom AI,
• przeprowadzenie testów pod kątem weryfikacji ewentualnej stronniczości danych, modeli lub wykorzystania algorytmów przez człowieka.

Kluczowe elementy dla właściwego AI governance

Aby móc mówić o Responsible AI należy uwzględnić kilka aspektów, które są ważne na wszystkich etapach wykorzystywania sztucznej inteligencji, od samego projektu rozwiązania, po utrzymanie działającego systemu:

• obowiązujące przepisy prawa i zasady etyczne,
• model governance, który pozwala zaprojektować, przygotować, przetestować, wdrożyć i utrzymać system AI w zdefiniowanym środowisku organizacji,
• zasady bezpieczeństwa, które będa chronić sam system i użytkowników wchodzących z nim w interakcje,
• wyjaśnialność/interpretowalność, czyli czytelne i zrozumiałe zasady działania AI, pozwalające na jego łatwe, czytelne i jednoznaczne zinterpretowanie.

Poza tym, warto zwrócić uwagę na to, że odpowiedni model governance jest także istotny z punktu widzenia obszarów environmental, social, corporate governance (ESG):

• zużycie znacznej ilości energii elektrycznej dla potrzeb działania skomplikowanych systemów AI może wpłynąć na generowany przez organizację ślad węglowy - Environmental,
• zagadnienie równego traktowania interesariuszy jest ważnym aspektem obszaru Social,
• fakt wykorzystywania AI ma wpływ na wartość przedsiębiorstwa, a brak odpowiedniego zarządzania takim systemem może negatywnie wpłynąć zarówno na jego reputację, jak i, w konsekwencji na wycenę - Governance.

Projekt unijnego rozporządzenia w zakresie AI

Zasadność zapewnienia odpowiedniego poziomu wiarygodności i przewidywalności systemu sztucznej inteligencji i ochrony praw użytkowników wchodzących z nim interakcję zauważyła Unia Europejska, która przygotowała projekt Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji.

Projekt rozporządzenia, co do którego osiągnięto w grudniu 2023 r. porozumienie polityczne, ma mieć charakter regulacyjny i kłaść nacisk na zapewnienie, aby wprowadzone do obrotu i użytkowane systemy AI były bezpieczne i zgodne z obowiązującymi przepisami w obszarze praw podstawowych i wartości unijnych oraz aby przepisy i wymogi bezpieczeństwa wobec AI były skuteczne egzekwowane – wyjaśnia Marcin Makusak. – Oprócz tego, celem przygotowywanego rozporządzenia jest ułatwienie rozwoju jednolitego, bezpiecznego i wiarygodnego rynku oraz wsparcie innowacyjności – doprecyzowuje.

W przygotowanym projekcie przyjęte zostało podejście oparte na ryzyku, przewidujące cztery grupy ryzyka:

• niedopuszczalne ryzyko - dotyczy zbioru zastosowań AI, które są sprzeczne z wartościami UE, np. scoring obywateli, wykorzystanie technik podprogowych, zdalna identyfikacja biometryczna w czasie rzeczywistym przez organy ścigania, kategoryzacja biometryczna, prognozowanie przestępczości, rozpoznawanie emocji w miejscu pracy i placówkach edukacyjnych, przeszukiwanie Internetu,
• wysokie ryzyko - ograniczony zbiór zastosowań, które mogą mieć negatywny wpływ na bezpieczeństwo ludzi lub ich prawa podstawowe, np. dostęp do usług publicznych i prywatnych, procesy rekrutacyjne, migracja, azyl i kontrola granic, edukacja i szkolenia,
• szczególne ryzyko w zakresie przejrzystości - dotyczy niektórych systemów AI, dla których wprowadzone zostaną konkretne wymogi w zakresie przejrzystości, tzn. że użytkownicy powinni mieć świadomość wejścia w interakcję z AI w celu minimalizacji ryzyka manipulacji,
• minimalne ryzyko - wszystkie pozostałe systemy AI.

Ponadto w projekcie uwzględniono ryzyko systemowe, które może wynikać z wykorzystywania modeli sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia (Gen AI).

Swoim zakresem projekt rozporządzenia obejmuje m.in. następujące aspekty:

• zharmonizowane przepisy dotyczące wprowadzania do obrotu, oddawania do użytku oraz wykorzystywania AI w UE,
• zakazane praktyki w zakresie AI,
• szczególne wymogi dotyczące wprowadzania do obrotu systemów AI wysokiego ryzyka, w tym w zakresie przeprowadzenia oceny skutków praw podstawowych,
• szczególne wymogi dostawców modeli Gen AI
• przepisy dotyczące monitorowania AI po jego wprowadzeniu do obrotu i nadzoru nad rynkiem,
• kary za naruszenie przepisów.

Rozporządzenie, po przygotowaniu ostatecznej wersji tekstu rozporządzenia i zatwierdzeniu jego przez Parlament Europejski i Radę, zacznie obowiązywać dwa lata po jego wejściu w życie. Wyjątek od tego stanowić będą przepisy szczegółowe, tzn. zakazy będą obowiązywały już po 6 miesiącach, a przepisy dotyczące sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia – po 12 miesiącach.

Następne kroki

Z uwagi na rosnący udział i poziom skomplikowania wykorzystywanych systemów sztucznej inteligencji, nacisk na właściwy governance i przestrzeganie zasad etycznych będzie rósł.

Wczesne rozpoczęcie analizy wpływu gotowości i dojrzałości systemów, procesów, mechanizmów kontrolnych i innych komponentów ładu organizacyjnego może pomóc w planowaniu przyszłych inwestycji i ograniczeniu kosztów związanych ze zbyt późnym wdrażaniem koniecznych zmian, koniecznych np. pod względem zapewnienia zgodności z przepisami unijnymi. Warto przy tej okazji odpowiedzieć sobie na poniższe pytania w danym kontekście:

• Dane: Czy organizacja posiada zasób danych lub dostęp do danych o jakości odpowiadającej celom systemu AI? Czy Twoja organizacja posiada odpowiednie mechanizmy zarządzania danymi wejściowymi i kontrolą wyboru zestawu danych?
• Modele i algorytmy: Czy w Twojej organizacji istnieje nadzór nad rozwojem modelu? Czy proces i wyniki są przejrzyste? Czy wzięto pod uwagę ryzyko dotyczące stronniczości algorytmu?
• Wyniki i decyzje: Czy istnieje proces ciągłej weryfikacji wyników modelu pod kątem zapewnienia dokładności i zgodności z pierwotnym jego celem?
• Nadzór i monitorowanie: Jakie organy nadzoru są zaangażowane w zarządzanie AI? Jakie działania monitorujące są podejmowane?
• Uczenie maszynowe: Czy kierownictwo ma pewność co do procesów i metod uczenia maszynowego na wszystkich jego etapach?
• Wpływ na biznes i sprawozdawczość: Modele danych wpływają na sprawozdawczość finansową, decyzje operacyjne i interakcje z klientami. Czy Twoja organizacja jest na to gotowa?

Zapisz się na newsletter PwC Retail Platform, aby na bieżąco dostawać najważniejsze analizy z sektora handlu detalicznego i dóbr konsumpcyjnych!

Polecane artykuły

Buduj przewagę konkurencyjną kompleksowo zarządzając ryzykiem

Wprowadź raportowanie na wyższy poziom

Komisja Europejska opublikowała projekt Rozporządzenia ws. Zarządzania Danymi (Data Governance Act)

Studium przypadku. Data-driven organisation

– Warto zwrócić uwagę na udogodnienia w ramach tego rozwiązania, jak np. system podświetlania etykiet wybranych produktów dla sprawniejszego realizowania zamówień przez osoby kompletujące zamówienia online, czy też zastosowanie w etykietach technologii NFC, co zapewnia pracownikom sklepu nowe możliwości usprawniające codzienną pracę z użyciem skanerów – mówi Hanna Bernatowicz, dyrektor komunikacji w Auchan Retail Polska.

Zwraca uwagę, że dzięki możliwości wykorzystania na etykietach kontrastującego czerwonego koloru łatwiej jest wyróżnić konkretny asortyment, czy też zwrócić uwagę klienta na wyjątkową promocję lub szczególnie atrakcyjną cenę. 

Co jednak ważne, etykiety elektroniczne są bardzo trwałe, a także proekologiczne, bo pozwala zmniejszyć zużycie papieru. Samo Auchan zaoszczędziło już 750 kg papieru od momentu wdrożenia tego rozwiązania.

– Zastosowane w etykietach elektronicznych wyświetlacze typu e-ink są energooszczędne – przy założeniu 2-krotnej zmiany ceny w ciągu dnia żywotność zasilających je baterii wynosi aż 10 lat. System elektronicznych etykiet cenowych wdrożony został w 34 lokalizacjach, kolejne pojawią się w sklepach Auchan w pierwszym kwartale 2024 roku – mówi Bernatowicz.

Etykiety elektroniczne rozwijane są przez większość dużych graczy na rynku. W swoich sklepach coraz częściej ma je Żabka, a Lidl pochwalił się kilka miesięcy temu, że wdrożył to rozwiązanie we wszystkich swoich placówkach.

AI wspiera detalistów

Generatywna AI pomaga także detalistom, którzy dzięki tym narzędziom zwiększają efektywność operacyjną. Blisko 80 proc. organizacji handlowych przyznaje, że genAI usprawnia operacje wewnętrzne i poprawia w zarządzaniu infrastrukturą. Sieci handlowe deklarują ponadto, że planują zastosowanie tych narzędzie do zarządzania logistyką, począwszy od optymalizacji tras dostaw, przez zarządzanie operacjami aż po usprawnienie i zwiększenie efektywności łańcucha dostaw.

Jak komentują eksperci Capgemini, handlowcy muszą przemyśleć swoje strategie operacyjne i wdrażać innowacyjne rozwiązania, takie jak AI, automatyzacja i robotyzacja, a także technologie Internetu Rzeczy. Dzięki temu będą w stanie skuteczniej odczytywać popyt, lepiej prognozować zapotrzebowanie i wydajniej zarządzać masą towarową.

Finanse konsumentów

Co ważne, optymalizacja procesów przełoży się na obniżkę kosztów i w konsekwencji cen oferowanych produktów. Jest to tym ważniejsze, że mimo stopniowego ustępowania inflacji wciąż jeszcze 43 proc. badanych konsumentów obawia się, że w najbliższych miesiącach stan ich finansów może się pogorszyć – rok temu takie obawy wyrażało 80 proc. respondentów.

Ciekawe wnioski płyną z kolejnych odpowiedzi – prawie dwie trzecie badanych (65 proc.) wskazuje, że oczekują od detalistów, że będą jasno ostrzegać o zmniejszaniu masy czy objętości produktów (shrinkflacja) względnie o świadomym pogarszaniu ich jakości czy składu (skimpflacja, zwana także skąpflacją).

Lojalność za wsparcie

Niemal trzy czwarte respondentów (73 proc.) deklaruje, że zamierzają być bardziej lojalni wobec sieci, które pomagają im przetrwać trudne czasy.

Badania konsumenckie objęły ponad 11,5 tys. dorosłych osób z 11 krajów o rozwiniętych gospodarkach – wśród nich były Australia, Japonia, Kanada, USA oraz Francja, Niemcy, Włochy, Niderlandy, Hiszpania, Szwecja i Wielka Brytania.

Dostrzegając ogromny potencjał metaversum, Kaufland opracował własną przestrzeń na platformie Roblox dla wszystkich krajów, w których obecna jest sieć. W "Kaufland World" użytkownicy mogą m.in. zbierać wirtualne owoce i warzywa, przygotowywać smakowite dania oraz sprawdzić swoje umiejętności w poszukiwaniu skarbów. Kaufland wprowadził do gry walor edukacyjny, tworząc zadania, które mają przybliżyć użytkownikom tematykę świadomego odżywiania i ograniczenia marnowania żywności.

Produkty, które zostały zebrane, ale nie są potrzebne do przygotowania potraw, można uratować przed zmarnowaniem – wystarczy przekazać je do dedykowanej stacji. W ten sposób gracz otrzymuje punkty Kaufland Card, które może później wykorzystać do odblokowania kolejnych funkcji, stroju dla awatara lub zakupu określonych przedmiotów. Ponadto użytkownicy mogą zdobywać "punkty świeżości" po pokonaniu toru przeszkód, przygotowaniu koktajli czy innych dań, w czym pomogą dedykowane przepisy.

– Widzimy bardzo duży potencjał w rozwiązaniach oferowanych przez platformę Roblox, dlatego postanowiliśmy stworzyć naszą autorską wirtualną rzeczywistość. Jest w niej duża dawka zabawy, ale także edukacji, która – mamy nadzieję – przypadnie do gustu wszystkim klientom sieci oraz użytkownikom platformy – mówi Marta Rumak, dyrektor działu digital w Kaufland Polska.

Zaprojektowane minigry gwarantują dziesiątki wciągających atrakcji polegających na zbieraniu produktów, gotowaniu, tańczeniu czy podróżowaniu samolotem w kształcie banana. Oprócz tego, w "Kaufland World" znajduje się też wirtualny sklep sieci, przestrzeń do robienia selfie, która odkrywa tajniki czekających gracza przygód czy strefa treningowa umożliwiająca fizyczne przygotowanie się do wszelkich wyzwań.

Kaufland jest jedną z pierwszych sieci handlowych, które stworzyły wirtualną przestrzeń na platformie Roblox. Ale to nie pierwszy raz, kiedy sieć podbija wirtualny świat. W 2022 r. Kaufland stworzył wirtualną wyspę w grze Animal Crossing. Teraz przyszedł czas na Roblox. Aby rozpocząć grę, wystarczy wejść na platformę Roblox poprzez link lub wyszukać hasło "Kaufland World" w aplikacji lub na stronie Roblox oraz zalogować się. W przyszłości planowane jest wzbogacenie gry o nowe funkcje.

W przypadku App Store aplikacja Biedronki nie zmieściła się w pierwszej pięćdziesiątce.

Warto jednak zwrócić uwagę na inne sieci. Bardzo popularna jest aplikacja Lidl Plus – w sklepie Google’a zajmuje drugie miejsce, a w sklepie Apple’a trzecie. Tesco zajmuje odpowiednio trzecie i ósme miejsce, a Kaufland czwarte i piąte.

W przypadku obu sklepów lider jest ten sam. To aplikacja chińskiej platformy internetowej Temu. Sprzedaż wystartowała we wrześniu 2022 roku w USA, a później także w Kanadzie i Europie.

Wysoko w obu sklepach jest również inna chińska aplikacja, czyli Shein, ale również Mein dm, czyli aplikacja drogerii dm.

Warto również zwrócić uwagę, że w pierwszej 50 klasyfikowane są także aplikacje innych polskich detalistów. To chociażby należące do LPP marki Reserved czy Sinsay, ale również eobuwie. Na 22 miejscu w sklepie Google’a sklasyfikowano również inną markę należącą do Jeronimo Martins, czyli Hebe.

W Polsce aplikacja Biedronki znajduje się na drugim miejscu pod względem popularnoci w Google Play oraz na trzecim w App Store.

Karol Gajewicz dodaje, że pod koniec stycznia tego roku Żabka rozstrzygnie trzecią edycję programu Startup Impact Program, skierowanego do młodych przedsiębiorstw działających na rzecz ekologii, zdrowia czy przedsiębiorczości, których celem jest wywarcie pozytywnego wpływu na otoczenie.

– W tym realizowanym we współpracy z Kozminski Business Hub programie poszukujemy startupów z innowacyjnymi rozwiązaniami zgodnymi ze strategią zrównoważonego rozwoju Grupy Żabka. Do udziału w nim zachęcamy startupy, których rozwiązania dotyczą minimalizacji śladu węglowego w całym łańcuchu wartości, ze szczególnym uwzględnieniem działalności handlowej, magazynowej, logistycznej, transportowej i technologicznej – komentuje head of Venture Studio w Grupie Żabka.

Kolejna edycja Żabka Future Lab

Z kolei w pierwszym kwartale 2024 r. sieć otworzy nabór do trzeciej edycji programu akceleracyjnego Żabka Future Lab, w którym poszukuje do współpracy innowacyjnych podmiotów oferujących rozwiązania wspomagające transformację ekosystemu convenience. W tegorocznej edycji Żabka Future Lab, Venture Studio stawia przede wszystkim na rozwiązania, które pomogą w codziennej pracy franczyzobiorcom i ułatwią zarządzanie oraz optymalizację procesów w sklepach.

– Jesteśmy otwarci na produkty, usługi i technologie, które pomogą w rozwoju ekosystemu convenience i kształtowaniu przyszłości, w tym m.in. rozwiązania z obszarów logistyki i łańcucha dostaw, marketingu i reklamy, czy foodtech. W programie będą mogły wziąć udział startupy z całej Europy. Najlepsze rozwiązania będą mogły liczyć m.in. na pilotaż i współpracę z podmiotami Grupy Żabka – podkreśla Karol Gajewicz.

Jakie projekty zrealizowała Żabka w zeszłym roku?

W 2023 roku Venture Studio zrealizowało trzy tematyczne programy akceleracyjne – Żabka Future Lab, Foodtech Lab i StartSmart CEE (do niedawna MIT Enterprise Forum CEE) – w celu podjęcia współpracy ze startupami, które tworzą innowacyjne rozwiązania dla handlu detalicznego, szczególnie w obszarach e-commerce, q-commerce i direct to consumer (D2C).

W minionym roku Venture Studio przeanalizowało rozwiązania ponad 2,5 tysiąca startupów, a 24 z nich zaprosiło do współpracy.

– W ramach zrealizowanej w 2023 r. drugiej edycji Żabka Future Lab, czyli flagowego programu akceleracyjnego Grupy Żabka, poszukiwane były innowacyjne spółki, które mogłyby pomóc rozwinąć ekosystem convenience, zaoferować klientom nowe usługi, usprawnić logistykę, zoptymalizować operacje oraz przyczynić się do transformacji grupy w światowego lidera branży retail – zaznacza head of Venture Studio w Grupie Żabka.

Wyłonione w ramach Żabka Future Lab startupy dostały szansę na przetestowanie swoich produktów i usług w sklepach sieci Żabka, w tym w autonomicznych Żabkach Nano, oraz w centrach logistycznych. Uzyskały także dostęp do infrastruktury partnerów grupy.

Jednym z laureatów programu był startup Farada, produkujący drony wykorzystywane w logistyce. Dzięki współpracy Farady z Lite e-Commerce, czyli działającą w ramach Grupy Żabka spółką odpowiedzialną za rozwój Żabki Jush, zrealizowano pierwszą w Polsce dostawę zakupów z użyciem drona w ramach usługi q-commerce. Maszyna wyruszyła z magazynu na Powiślu i po krótkim locie wylądowała na plaży w Warszawie. Zamówienie zostało doręczone w niecałe siedem minut, czyli szybciej niż w sposób tradycyjny.

Żabka daje szansę młodym firmom

– W Grupie Żabka dajemy młodym przedsiębiorstwom szansę na wspólne tworzenie innowacyjnych produktów spożywczych, które mogą ułatwić konsumentom dokonywanie świadomych wyborów w zakresie dobrego odżywiania i zrównoważonego stylu życia. Służył temu program akceleracyjny Foodtech Lab, którego pierwsza edycja została rozstrzygnięta w lutym 2023 roku. Projekt skierowany był do startupów z całej Europy. Zgłaszały się do niego podmioty oferujące rozwiązania z takich obszarów jak: innowacyjne produkty spożywcze, alternatywne źródła białka, żywność funkcjonalna czy rozwiązania wspierające recykling i wielokrotne użycie – wymienia Karol Gajewicz.

W Foodtech Lab wzięło udział 140 startupów z 20 krajów. W gronie laureatów znalazły się: SERio Roślinny ser – wegańskie sery z łubinu, New Granny – funkcjonalne napoje kawowe z wysoką zawartością białka, Small Giants – proteinowe zdrowe przekąski z insektów oraz Fermentful – roślinny kefir dbający o odpowiednią florę jelitową. Zwycięskie startupy również zrealizowały pilotażowe wdrożenia swoich rozwiązań w ramach ekosystemu Grupy Żabka.

– W 2023 r. jako Partner uczestniczyliśmy także w programie akceleracyjnym StartSmart CEE, stworzonym przez MIT Open Learning we współpracy z Fundacją Przedsiębiorczości Technologicznej, który zastąpił dotychczasowy program MIT Enterprise Forum CEE. Wspólnie szukaliśmy startupów dostarczających rozwiązań na wyzwania z zakresu nowych rozwiązań do sklepów, customer experience czy aplikacji. Otrzymaliśmy ponad 200 zgłoszeń, a obecnie dwa startupy realizują pilotaż w ramach Grupy Żabka – wyjaśnia nasz rozmówca.

– W Grupie Żabka zależy nam na tym, aby rozwijać współpracę z twórcami innowacji i nawiązywać partnerstwa na rzecz pozytywnej zmiany, dlatego nieustannie poszukujemy nowych podmiotów oferujących rozwiązania wspomagające transformację naszego ekosystemu modern convenience – podsumowuje.